Tôi ngồi kể nốt cái chuyện con voi

Cái entry này tôi bắt đầu từ lâu rồi, mà hôm nay mới có chút thời gian để hoàn tất. Tôi muốn viết về loài voi từ lúc đọc được mẩu tin về vụ loài voi ở Tây Nguyên sắp tuyệt chủng trên báo chí cách mạng (!). Báo lề phải đàng hoàng đó nghe, không có bọn xấu nào xuyên tạc gì đâu. Ví dụ như ở đây này.
----

Voi, đối với tôi thực là một con vật thân thiết. Thời tôi còn bé, tức là cách đây đến bốn chục năm có lẻ rồi, “đi chơi” đối với tôi có nghĩa là “đi Sở thú”. Mà đi Sở thú thì cũng có nghĩa là đi xem 3 con này thôi: voi, khỉ, và cọp.

Chẳng hiểu sao 3 con thú này hấp dẫn bọn trẻ con chúng tôi thời đó đến thế. Một sự hấp dẫn “đo lường được”: cứ nhìn số lượng trẻ con (và cả người lớn cùng đi với chúng, tất nhiên) quanh các chuồng thú là biết ngay con nào được trẻ con thích thú nhất. Lúc nào đông nhất cũng là chuồng cọp với tiếng cọp gầm “à … um” vang dội; chuồng khỉ với những con khỉ đông lúc nhúc, khỉ mẹ khỉ con bồng ẵm nhau, bắt chí, ăn chuối, khỉ chị khỉ anh leo trèo, nhảy nhót, làm trò khỉ, và khỉ cha thì ngồi vắt vẻo trên cao, mặt mày (giả vờ?) khó đăm đăm, nghiêm như … khỉ, ngó xuống đám đàn bà, trẻ con khỉ đang lau nhau ở dưới làm trò … khỉ.

Nhưng có lẽ hấp dẫn nhất phải nói là voi, ít ra là đối với tôi. Thực ra, tôi không thích hai con kia lắm, tức là khỉ và cọp ấy. Khỉ thì … đúng thật là khỉ, nhìn cái mặt thấy sao hơi láu láu, gian gian (!), và ồn ào, thấy ghét quá. Còn cọp thì oai vệ, trầm tư, kể cũng đáng xem, nhưng chúng có vẻ … khinh bạc, chán đời quá. Rõ là chúng chán đời, “khinh lũ người kia ngạo mạn ngẩn ngơ/dương mắt bé diễu oai linh rừng thẳm”, nên không thèm đưa mắt nhìn mình một chút nào, mà cứ nằm ườn ra đó, mắt lim dim, khinh thị. Hoặc lúc nào ghét quá, không chịu nổi nữa thì chúng vùng dậy, vươn vai, oai vệ bước đi và gầm lên những tiếng thét oai hùng, dữ tợn. Sợ lắm. Một con vật rất không thân thiện với người xem, mà cũng đúng thôi, thân thiện làm sao được nhỉ. Ai không hiểu tại sao cọp lại có thái độ như thế thì cứ đọc lại bài thơ Nhớ rừng của Thế Lữ, ắt sẽ rõ.

Voi thì khác. Chúng có đầy đủ những đức tính khiến một đứa bé như tôi lúc ấy vô cùng … kính phục và yêu quý. Trước hết, nó rất to, và ngộ nghĩnh. Hai cái tai to, dài, biết vẫy; hai cái ngà rất dài, cong vút và nhọn hoắt; bốn cái chân to như bốn cái cột nhà; cái đuôi luôn phe phẩy đuổi ruồi, đuổi muỗi. Nhưng hay nhất cái vòi dài lại biết cầm như cánh tay người, hay nhất là những lúc chúng “cầm” khúc mía của các cậu bé, cô bé dơ ra để cho chúng ăn, rất khéo léo đút khúc mía vào mồm, nhai và nhả bã, rồi lại “thò tay” ra để lấy tiếp một khúc mía khác của một cô bé hoặc cậu bé nào đó đang chờ sẵn.

Mà có lẽ lũ trẻ con thích voi chính vì chỗ này đây: chúng rất thân thiện, gần gũi; nói theo ngôn ngữ thời nay thì chúng biết “tương tác” với người, ở đây là bọn trẻ con chúng tôi. Chẳng hiểu ai dạy, nhưng những con voi này biết lạy: sau khi cho voi ăn, ta có thể hô “lạy”, thì chúng sẽ từ từ khuỵu hai chân trước xuống để lạy người, tỏ vẻ biết ơn.

Vì chúng rất to, nên mọi động tác của chúng đều chầm chậm, bệ vệ, nhưng rất khoan hòa, ôn tồn, và thậm chí theo như tôi nghĩ (thời đó) thì dường như chúng còn cố tình làm trò để chiều bầy trẻ con bọn tôi nữa. Bước tới, bước lui, tai vẫy, đuôi phe phẩy, cái vòi rung rinh dơ lên quặp xuống, rung rinh rung rinh, đều đều, thú vị lắm. Lâu lâu, chúng còn nổi hứng dùng vòi hút nước rồi phun nước ra nữa, nước bắn tung tóe, làm bọn trẻ con được một phen kích động, thích thú.

Tóm lại, voi đúng là những người chủ hiếu khách, quan tâm đến những người khách trẻ con chúng tôi, tương tác và thân thiện, dễ mến. Đến nỗi một đứa bé lên 2, mới biết nói còn chưa sõi như con bé nhà hàng xóm của tôi thời ấy, cũng biết vòi mẹ, “chủ nhật đi ‘chở chú’ xem ‘boi’”.

Về loài voi, tôi còn một lô những kỷ niệm khác nữa. Chẳng hạn như hình ảnh Hai Bà Trưng khởi nghĩa, oai vệ ngồi trên lưng voi, đánh đuổi quân Tàu, kiêu hùng lắm. Tôi nhớ đã thấy cái hình minh họa Hai Bà Trưng cưỡi voi trong cuốn sách lớp 1 của tôi, trong đó có đoạn viết “Thái thú Tô Định là người tàn ác, giết chết Thi Sách là chồng của Trưng Trắc. Trưng Trắc cùng em là Trưng Nhị nổi lên khởi nghĩa …”, rồi sau đó là “Khởi nghĩa thất bại, Hai Bà nhảy xuống sông Hát trầm mình tự vẫn.” Đau thương mà hào hùng biết là chừng nào.

Sau này, tôi lớn, con cái cũng lớn, không đi “chở chú xem boi” nữa. Nhưng tôi vẫn có những dịp thấy voi. Có một lần lâu rồi, chắc khoảng đầu thập niên 90, gia đình tôi có đi Đà Lạt chơi, đến một nơi nào đó quên rồi, có trưng bày các con thú rừng nhồi bông, có đại bàng, có hổ (thật là tội nghiệp con hổ quá, vừa bị ghét, lại bị săn, bị giết, thịt thì ăn (chắc thế), da thì lấy để nhồi bông trưng bày, còn xương thì nấu cao hổ cốt, đúng là ‘khổ như con hổ’ thật).

Lúc ấy, câu con trái của tôi, vốn bản chất nhạy cảm (hay … nhè) không hiểu sao xúc động rất sâu sắc về con voi con nhồi bông mà nó nhìn thấy hôm ấy. Con voi con nhồi bông ấy trông thật dễ thương, hiền lành, ngây thơ. Tôi vẫn nhớ cậu bé con tôi nắm tay mẹ và hỏi, “Mẹ ơi, con vọi này chết rồi hả mẹ?”, nó hỏi với bộ mặt rất thương cảm. Khi tôi nói, “ừ, con voi chết rồi”, thì cậu ấy trầm ngâm hẳn suốt cả buổi hôm ấy. Hình như nó thấy tội nghiệp con voi con bị giết và bị nhồi bông thì phải, dù nó không diễn đạt được điều ấy bằng lời. Thái độ của cậu bé làm tôi cũng trầm ngâm suy nghĩ một chút, ừ, con người ác thật đấy!

Rồi cách đây vài năm, tôi lại có dịp lên Ban Mê Thuột nhân dịp một hội nghị gì đó ở ĐH Tây Nguyên. Sau hội nghị là phần đi tham quan thành phố Ban Mê mà tôi vẫn nghe nhắc tới từ lâu mà chưa có dịp đến thăm. Hình như bài hát “Còn chút gì để nhớ” cũng là nói về thành phố này thì phải? Thành phố thơ mộng, “phố núi cao, phố núi trời gần/phố xá không xa nên phố tình thân…”

Trong chuyến tham quan ấy, có hai “tiết mục” liên quan đến voi. Trước hết là cưỡi voi đi dạo. Con voi thật cao, muốn cỡi phải trèo thang lên, mấy người ngồi lên một “thớt voi” (tôi không rõ là mấy người, hình như là 2 hoặc 4 gì đấy, phía trên là một ông quản tượng để điều khiển voi). Và cứ thế chúng tôi ngồi nghễu nghện trên lưng voi mà đi dạo quanh phố, vừa là lạ, vừa sờ sợ, mà lại vừa thú vị.

Dọc đường đi, có mấy chỗ bán mía để khách mua cho voi ăn, và con voi đứng lại, không chịu đi nữa, đòi được ăn mía. Ông quản tượng khó tính, bắt voi phải đi, thế là con voi vùng vằng, chân bước đi mà đầu cú ngoái lại, chúng tôi ngồi rung rinh trên lưng voi, sợ sợ là. Tự nhiên một người bạn cùng ngồi trên lưng voi với tôi thốt lên: “Lẽ ra ngồi trên lưng voi như thế này cũng phải có quy định đội nón bảo hiểm nhỉ?” Ừ, đúng thế, lỡ có rủi ro, té xuống thì ôi thôi, đầu em chắc là nát như quả trứng gà bị rớt từ trên bàn xuống đất mất thôi!

Tiết mục thứ hai liên quan đến voi là chuyến đi thăm nhà ông Ama Kông, hinh như thế, người anh hùng Tây Nguyên với thứ rượu thuốc quý hóa, loại thuốc “ông uống bà vui” thì phải. Trong đó có phần trưng bày và giải thích việc săn voi và thuần hóa voi. Tôi cảm thấy sợ nhất là khi nghe minh họa con người dùng những ngọn giáo đâm vào người voi để thuần hóa voi con, vừa thấy phục con người đã dùng trí khôn của mình để buộc các con vật to lớn như voi phải phục vụ mình, nhưng cũng vừa thấy sao mình ác ác thế nào ấy.

Kể lể dài dòng, nhưng điều duy nhất tôi muốn nói là trong ký ức của tôi và chắc chắn là nhiều người VN khác thì con voi là một con vật rất thân thương. Thân thương đến nỗi nó đi cả vào thành ngữ … sành điệu thời nay: “Được voi đòi … Hai Bà Trưng” (mà, ai nói câu này vô nghĩa, vớ vẩn, chứ tôi thấy nó còn hay hơn câu gốc là “được voi đòi tiên” ấy, vì có ai thấy tiên bao giờ đâu, còn HBT thì rõ ràng là một hình ảnh kiêu hùng đẹp đẽ, lại chung thủy, dám xả thân vì thù nhà nợ nước).

Mà nếu ai không thích mấy cái thành ngữ sành điệu tuổi “tin” thời nay, thì tôi cũng có một bài khác đây, bảo đảm không ai chê trách nhé. Cái bài mà tôi nghĩ là bà mẹ VN nào cùng thế hệ với tôi cũng đã từng đọc cho con mình nghe. Nó như thế này:

Con vỏi con voi
Cái vòi đi trước
Hai chân trước đi trước
Hai chân sau đi sau
Còn lại cái đuôi thì đi sau rốt
Tôi ngồi tôi kể nốt
Cái chuyện con voi
Con vỏi con voi
Cái vòi đi trước …

Vâng, con voi, con vật thân thuộc của VN, người chủ của núi rừng Tây Nguyên, giờ đã sắp tuyệt chủng rồi. Có ai đau xót về điều này không, khi họ điềm nhiên đốn gục những khu rừng nguyên sinh, đại ngàn hùng vĩ, nơi sinh sống của loài voi từ ngàn xưa. Giờ đây không còn rừng, voi không còn chỗ sống, lạc vào nơi sinh sống của người dân, hung dữ phá rẫy. Voi nổi loạn?

Mà hình như bây giờ trên cả nước không còn mấy con voi nữa. Tê giác thì hình như đã tuyệt chủng hẳn ở VN rồi, thế mà còn bị hàm oan là “ác như con tê giác” nữa chứ. Còn voi thì sao, chẳng biết còn mấy con?

Nên tôi phải ngồi, “kể nốt cái chuyện con voi” trong entry này. Đến khi nào thì người ta kể nốt câu chuyện con voi cuối cùng của núi rừng Tây Nguyên bị diệt?

Có ai có bao giờ tự hỏi, chúng ta đang làm gì với cái di sản mà cha ông ta đã để lại cho chúng ta, và chúng ta sẽ để lại gì cho con cháu chúng ta hay không, ngoài … rất nhiều sân golf (!), các đập thủy điện gây lũ hàng năm, và những hồ bùn đỏ của việc khai thác bô-xít, ừ, có bao giờ không nhỉ?

Đọc "Khi một tỷ người TQ nhảy" của Jonathan Watts

Tôi biết về cuốn sách này khi đọc mục điểm sách của nước ngoài cách đây ít lâu, và cũng đã giới thiệu trên blog này với một entry có tựa là "Khi một tỷ người TQ nhảy".

Phải nói là người giới thiệu cuốn sách đã viết rất hay, vả lại, vấn đề môi trường, biến đổi khí hậu, cùng sự trỗi dậy của TQ như một cường quốc kinh tế trong khu vực và trên thế giới, cũng như quan hệ TQ-VN gần đây, tất cả đều là những điều tôi đã quan tâm từ trước, nên sau khi viết entry giới thiệu ấy thì tôi đã tự nhủ rằng hôm nào đó phải mua cuốn sách này về đọc mới được.

Nghĩ, là làm; trong chuyến công tác ở Ấn Độ (Bangalore) khoảng tháng 3 vừa qua, khi trông thấy cuốn sách ấy trong tiệm sách là tôi mua ngay lập tức mà không cần nhìn giá bìa. Cũng không đắt, bản bìa mềm (không hiểu có bản bìa cứng không nhỉ?) chưa đến 20 USD, cũng chỉ bằng giá sách ở VN (những cuốn sách mắc tiền ở VN cũng có thể lên đến 300, 400 ngàn chứ còn gì). Hơn 300 trang chính văn (nếu kể cả ghi chú vv thì hơn 400 trang), tha hồ mà đọc. Mà cũng dễ đọc thôi, vì tác giả viết theo kiểu phóng sự, với những câu chuyện tai nghe mắt thấy về thảm họa môi trường trên khắp đất nước TQ bao la kia.

Mua về, nhưng tôi chưa đọc hết, vì cũng chỉ đọc nhẩn nha mà thôi (thì cuốn sách ấy được viết theo kiểu như thế mà). Nhưng hôm nay, nhân dịp báo Tia Sáng có nhờ tôi và con trai dịch mấy bài viết về môi trường, tôi lại nhớ đến cuốn sách này. Đọc lại, thấy có rất nhiều điều khủng khiếp về thảm họa môi trường của TQ mà VN cần biết để mà tránh. Nên mới viết entry này, để chia sẻ với mọi người những gì mình biết.

Một vài ví dụ nhé. Đây này, ở Chương 1: "Những cái cây vô dụng" (Useless trees), nói về nạn phá rừng ở Vân Nam (sát biên giới VN).

Cho đến rất gần đây, cây cối là những nạn nhân lớn nhất của sự phát triển. Từ năm 1950 đến nay, diện tích rừng ở Vân Nam đã giảm đi hơn một nửa. Năm 1998 chính phủ TQ đã đưa ra luật kiểm soát khai thác gỗ, nhưng chỉ vài năm sau đó các công ty khai thác gỗ đã đốn 40 triệu mét vuông rừng, cao hơn đến 50 lần mức cho phép. Từ đó đến nay, các nỗ lực chống phá rừng vẫn bị cản trở bởi chính quyền địa phương vì họ chỉ muốn trồng những cây thu hoa lợi nhanh chóng. [...]

Đó không phải là một sự đầu tư dài hạn khôn ngoan. Những rừng cây cổ thụ đã tồn tại hàng ngàn năm. Sự đa dạng sinh học và sức sống của chúng giúp cho chúng đối phó được với những kẻ thù, hệt như một cơ thể có dinh dưỡng cân bằng sẽ chịu đựng tốt hơn với những bệnh tật. Ngày nay những khu rừng nhân tạo trồng rặt một loại cây và bị đốn đi sau 10 năm. Những hàng cây như vậy sẽ chẳng còn che chở được mấy sự sống dưới những tàn cây xanh của mình, và cây cối sẽ phải chịu trận trước những kẻ thù tấn công. Những khu rừng nhân tạo như vậy được gọi là "những sa mạc xanh", và cái tên ấy mới có ý nghĩa làm sao! [Ghi chú: ở đây, tác giả mỉa mai cách gọi những khu rừng trồng là "sa mạc xanh", trong đó ý gốc là tái tạo lại các đồi trọc, đất cằn (sa mạc) thành những khu rừng (xanh), nhưng tác giả lại đọc được nghĩa khác của từ này, đó là tuy là rừng, có cây xanh, nhưng thực chất vẫn là sa mạc, vì chẳng có mấy sự sống theo nghĩa cân bằng và đa dạng sinh học như những khu rừng tự nhiên.] (trang 16)

Hay ở Chương 3, "Still Waters, Moving Earth" (Nước lặng, đất rung), nói về sự tàn phá nguồn nước ngầm do những đập thủy điện gây ra, trong đó có đập Tam Hiệp (Three Gorges Dam). Và đây là lời kể lại của tác giả Jonathan Watts về chuyến tham quan khu đập Tam Hiệp:

Đập thủy điện này, họ nói ["họ" ở đây là những hướng dẫn viên du lịch], không chỉ là đập thủy điện lớn nhất thế giới, mà còn là một công trình với số lượng bê tông cốt sắt khổng lồ nhất, và để thực hiện nó người ta đã phải di dời một số lượng dân cư rất lớn. Người hướng dẫn du lịch cứ khăng khăng nói rằng đây là một công trình thành công và những thách thức về môi trường đã được vượt qua. Nhưng sự phê duyệt công trình này của các cấp lãnh đạo dường như còn thiếu một cái gì đó. Trên tường, những bức hình của các vị lãnh đạo khi đến viếng thăm công trình và khen thưởng các kỹ sư thực hiện công trình, không thấy có tấm hình nào của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào.

Cũng không thấy hình của Thủ tướng Ôn Gia Bảo, một nhà địa chất được đào tạo cẩn thận, đến dự khánh thành đập thủy điện này vào năm 2006. Điều này khiến cho người ta nghi ngờ, phải chăng Chủ tịch Nước [Chú thích: Hồ Cẩm Đào vốn là kỹ sư thủy lợi nên có nickname là Chủ tịch Nước - tức là Water ấy ạ] và Thủ tướng Đất [cũng vậy, Ôn Gia Bảo là nhà địa chất] đã cố tình tránh xa một công trình mà chẳng bao lâu đã chứng tỏ mình là một tai họa cho dòng sông cũng như cho vùng đất ở đây.

Khi nước lên, sức nặng của nước chứa trong hồ bắt đầu tạo ra sạt lở và những con sóng tử thần. Điều này đã làm cho chính quyền địa phương lo lắng và hoãn lại kế hoạch nâng mức nước chứa trong đập lên mức tối đa. Chất lượng nước giảm đi nhanh chóng khi dòng sông không còn đủ sức để hấp thu những chất thải cũng như quét đi những rong tảo bám đầy lòng sông. Báo chí trong nước đã lên tiếng về sự ô nhiễm lan tràn như những tế bào "ung thư" và đe dọa đến các loài thủy sinh cũng như nguồn nước uống của 186 thành phố. [...] (trang 52].

Còn nữa, nhiều nhiều nữa. Tôi sẽ đọc từ từ và đưa lên, khi có thời gian. Hoặc là ai muốn đọc thì viết thư cho tôi. Còn bây giờ thì tôi đang lặng đi mà tự hỏi, những gì đang xảy ra ở khu vực Tây Nguyên, nơi có rất nhiều công ty TQ (với công nhân cũng là người TQ) đang khai thác bô-xít? Có phải họ đã rút ra bài học về cái giá của sự phát triển đối với môi trường thiên nhiên của họ, nên bèn outsource những thảm họa đó ra nước ngoài để giữ gìn những gì còn lại của thiên nhiên tươi đẹp của TQ?

Thế còn thiên nhiên tươi đẹp của VN? À, thì nước ta "rừng vàng, biển bạc, đất phì nhiêu" mà, lo gì!!!!!! Phải không? (Chưa kể, ta lại còn có "các nước anh em giúp đỡ nhiều" nữa; thì người anh em 16 chữ vàng đang giúp đỡ đó thôi, họ đang khai thác giúp ta tài nguyên vô tận ở biển đông kia kìa!)

Đấy là chưa nói đến các đập thủy điện của VN đấy nhé, năm nào xả lũ cũng gây chết người. Rồi lại sắp có điện hạt nhân nữa chứ, nghĩ đến là đã đủ sợ rồi.

Biết làm sao đây?

"Khi một tỷ người Trung Quốc nhảy"

Trước hết, "nhảy" ở đây là jump đấy, chứ không phải dance đâu nhé! Vì trong tiếng Việt hai từ tiếng Anh vừa nêu đều có thể dịch ra là "nhảy". Muốn làm rõ, người ta phải dùng "nhảy vọt" (jump) và "nhảy đầm" (dance).

Tại sao lại phải nhắc cái này? Là vì, xấu hổ quá đi mất, có một lần tôi đi họp ở Philippines, buổi tối họ có reception, và sau reception thì có ca hát, nhảy nhót...

Có một ông già Tây (tức không phải ta), một giáo sư đang dạy ở UP (Uni of Philippines), họp cùng đoàn với tôi, khi kết thúc cứ insist mời tôi nhảy, mặc dù tôi đã nói là không biết nhảy. Ông ấy bảo, không sao, come on, dễ lắm, I'll tell you what to do. Và vì nể quá, và không tỏ ra thiện chí thì kỳ, nên tôi cũng phải lịch sự bước ra.

Và tôi chỉ mới "nhảy" vài bước thôi là ông đã phải kêu lên: "Dance, don't jump!" Và thế là cái cớ để cho tôi ... chuồn mất, vì quả thật tôi không biết dance (whoever can teach an old dog a new trick nhỉ, dù đó có là một GS "Tây" đi nữa!), chỉ biết jump thôi! Xấu hổ chết được, nhưng buồn cười quá.

Vì sau đó, tôi có nói với ông ta, sở dĩ tôi lẫn lộn giữa hai việc này, là vì đó là vấn đề ngôn ngữ! Nếu không biết dance, thì jump cũng được, cũng là một thứ mà thôi! Nghĩ lại, vẫn còn buồn cười quá đỗi!

Nhưng bây giờ thì quay lại cái tựa entry này thôi. Sao lại "Khi một tỷ người TQ nhảy" nhỉ? À, đó là tựa một cuốn sách của Jonathan Watts, đặc phái viên của tờ Guardian (Anh quốc) tại TQ chuyên viết về vấn đề môi trường. Cuốn sách này tôi chưa đọc, chỉ biết đến nó khi đọc bài phỏng vấn tác giả của cuốn sách trên tờ Guardian cách đây vài ngày thôi.

Bài phỏng vấn ấy có tựa là "China's search for greener values" - Trung quốc đang tìm kiếm những giá trị xanh hơn (chứ không phải là những giá trị đỏ, giống như "những hạt giống đỏ" ư?). Ở đây. Dưới đây là một đoạn giới thiệu:

His new book, When a Billion Chinese Jump, is a travelogue that tells the story of China's breakneck development and its consequences, from melting glaciers in Xinjiang and cancer villages in Henan, to dam projects in Sichuan and skyscrapers in Shanghai.

À, phải nói thêm chút. Cái tựa của cuốn sách này rất ... láo, chắc nó ám chỉ mấy cái khẩu hiệu "đại nhảy vọt" của các vị lãnh đạo của TQ trước đây chứ gì. Hình như cái trò đại nhảy vọt này là do Mao lãnh tụ đề ra.

Bài phỏng vấn này hay lắm, mọi người nên đọc nó. Mà chẳng riêng bài phỏng vấn, có lẽ cả cuốn sách này cũng rất đáng mua để đọc, thực vậy. Không chỉ là tôi đọc, hoặc bạn bè tôi, gia đình tôi đọc, mà có lẽ cả các vị đại biểu quốc hội VN, các quan chức nhà nước, các nhà khoa học và giảng viên ở các viện, các trường đại học đang giảng dạy về môi trường, rồi các nhà kinh tế, các nhà báo, à mà cả các nhà kinh doanh nữa, cần phải đọc.

Vì một khi có những bão lũ kinh hoàng như mới xảy ra ở TQ gần đây, hay những thảm cảnh kinh hoàng do xả lũ ở VN năm ngoái, hoặc gần hơn nữa là trận lụt sau cơn mưa mới đây ở Hà Nội làm mấy người bị chết, thì lúc đó, dù có là ai, thì số phận cũng giống nhau thôi!

Mà rồi càng nghĩ, thì càng thấy kinh hoàng. Khi một tỷ người TQ nhảy, và sau đó môi trường bị tàn phá, thì VN liệu có yên được không?

Vậy mà hiện nay, hình như ở VN người ta vẫn rất bình tĩnh với những khai thác bô-xít ở Tây Nguyên mà ngay cả dân TQ cũng chống, rồi những cho thuê đất rừng phòng hộ, rồi xây đập ngăn lũ rồi xả lũ, rồi những Vedan đã lộ và Vedan chưa bị lộ .... Thế mà mới đây họ còn định xây nhà máy điện hạt nhân gần biên giới VN nữa chứ! Hãi hùng quá.
Cá chết vì ô nhiễm môi trường ở TQ

Chẳng biết rồi mọi việc sẽ đi đến đâu nữa. Tôi không dám nghĩ nữa đâu.

Ừ, nghĩ mà làm gì. Hãy học hỏi gương các vị trưởng lão của ta: "Cứ vay, sau này con cháu tài giỏi hơn sẽ trả nợ". Tôi xin sửa lại chút: "Cứ tàn phá môi trường đi, sau này con cháu tài giỏi hơn sẽ giải quyết".

Con cháu chắc là sẽ giỏi hơn mà. Chúng đều học nước ngoài cả, có đứa nào dám học trong nước nữa đâu!

Chỉ có điều, có đứa nào về không nhỉ? Mà về làm gì trên cái mảnh đất tang thương ấy cơ chứ?

Hay là chúng sẽ về, nhưng dưới quốc tịch khác, vai trò khác, vai trò ông chủ doanh nghiệp nước ngoài chẳng hạn, hay quan chức ngoại giao của nước khác, đến trao đổi, đàm phán, giao thương với đám con cháu không may ở lại trong nước?

Thôi, không tưởng tượng linh tinh nữa. Sẽ chẳng đi đến đâu mà.

Nhưng tôi vẫn sợ lắm, khi nghĩ đến "một tỷ người TQ nhảy!"

Ấy là tôi yếu bóng vía đó thôi, chứ nhà nước ta, họ đã có cách, đã dự liệu cả rồi! Dự liệu của họ thì đã nói ở trên: có gì con cháu sẽ trả!

Ôi, tự nhiên tôi thương các con cháu của tôi quá đi thôi!
--
Cập nhật chiều 25/7/2010:
Càng đọc, càng thấy lo sợ. Tôi phải cất mấy cái link này vào đây để đọc thêm, và cũng recommend mọi người đọc. Ai dịch được thì xúm vào dịch để mọi người cùng biết nhé. Tinh thần Đông Du/Duy Tân, các bạn ơi!

1. http://www.guardian.co.uk/books/2010/jul/17/when-billion-chinese-jump-watts
Review về cuốn sách này, của nơi mà tác giả làm việc. Hẳn là có ... bias, chắc thế! ;-)

2. http://www.chinadialogue.net/article/show/single/en/3731-China-s-search-for-greener-values
Review khác về cuốn sách.

3. http://www.beijingtoday.com.cn/tag/when-a-billion-chinese-jump
Review cuốn sách trên theo quan điểm TQ. Nhưng vẫn rất khen cuốn sách này, cho rằng nó khách quan, và kết thúc với câu trích dẫn mà tôi cho là rất hay:

Although many developed countries at the Copenhagen climate conference last year proposed aid packages to help the developing world solve its environmental problems, Watts said money and technology are not the answer.
“The only way to change people’s values is with education,” he said.
To undo years of miseducation will be an incredible challenge.

4. http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?storycode=412345
Review khác, trên Times Higher Education.

5. http://english.cri.cn/7146/2010/03/25/2361s559160_2.htm
Một review khác, nói đúng hơn là preview, về cuốn sách. Của TQ.

6. http://the-diplomat.com/2010/07/12/can-china-be-green/
TQ có thể xanh được không? Một bài phỏng vấn tác giẩ cuốn sách.

7. http://www.thebeijinger.com/blog/2010/07/14/Will-China-Save-or-Destroy-Humanity-Jonathan-Watts-Launches-His-New-Book-on-the-Envi
Phỏng vấn khác. Của TQ?

Phải đọc và dịch/giới thiệu cuốn sách này, để may ra học được gì về thảm họa môi trường TQ, để tránh cho VN, bà con ơi!
--
Cập nhật tiếp: review nữa nè!
8. http://www.shanghaieye.net/english/2010/07/presser-when-a-billion-chinese-jump
Cuốn sách dưới cái nhìn của người TQ?