Về một cuốn sách từ 221 năm về trước (1)

Nó ở đây, full-text, nếu các bạn muốn lấy xuống đọc. Hoặc ít ra, để biết tôi đang nói về cái gì.

Link đây: http://pinkmonkey.com/dl/library1/right.pdf.

Lẽ ra tôi vẫn chưa quan tâm đến cuốn sách này, nếu hôm qua tôi không dịch một bài viết mới của Jonathan London trên blog của ông, ở đây: http://blog.jonathanlondon.net/.

Mở ngoặc, nói thêm: tôi dịch xong rồi mới biết là mình làm việc ... rỗi hơi, thừa, vì đồng thời với blog tiếng Anh thì Jonathan cũng có một blog tiếng Việt tên là Xin lỗi ông, nơi chứa những bài dịch tiếng Việt của những bài viết bằng tiếng Anh trên blog kia của ông. Nhưng thôi, cũng được một việc, đó là đọc kỹ, và tra kỹ những gì mình đọc, trước khi hạ bút dịch ra tiếng Việt. Và thêm những phần chú thích khi cần thiết.

Trong bài viết của mình, Jonathan có sử dụng cụm từ "Rights of Man", với cách viết khiến tôi hiểu nó phải là tựa của một cuốn sách, đồng thời nhắc tới ý mà Hồ Chủ tịch đã mượn trong Tuyên ngôn độc lập của VN, đại loại là con người phải có tự do và quyền bình đẳng .... À, ý này cũng có trong tuyên ngôn độc lập của Mỹ, điều này thì tôi biết từ lâu rồi!

Nhưng là một người dịch cẩn thận thì tôi cứ phải tra lại cho chắc ăn. Nhờ thế mới biết Rights of Man là tựa của một cuốn sách của Thomas Paine viết năm 1792, tức sau khi Thomas Jefferson đọc Tuyên ngôn độc lập của Hoa Kỳ khá lâu, vì Tuyên ngôn độc lập được viết/đọc vào tận trước đó 16 năm, vào năm 1776. Tất nhiên, tuyên ngôn độc lập của Mỹ và tên tuổi của Thomas Jefferson thì cả thế giới ai cũng biết. Còn Thomas Paine với cuốn sách của ông thì không phải ai cũng biết rõ, ví dụ như tôi chẳng hạn, ừ thì có nghe loáng thoáng gì đấy nhưng đâu có để ý.

Thế nhưng, các bạn chú ý này, trong giới chính trị, lịch sử vv người ta có đặt ra nghi vấn về tác giả thật của Declaration of Independence có đúng là Jefferson không, hay Paine mới đúng là tác giả đấy nhé! Đọc về nghi vấn ấy ở đây: http://www.crookedlakereview.com/articles/67_100/76july1994/76williams.html.

Ôi, một người như tôi thì sẽ nghĩ, ai là tác giả mà chẳng được (!), chuyện đó đã mấy trăm năm rồi, cái quan trọng bây giờ là cái ý tưởng trong những tác phẩm ấy chứ! Nhưng những nhà nghiên cứu về lịch sử và chinh trị học như ông Jonathan London thì không thế. Ông ấy không nhắc đến Declaration, mà chỉ nhắc đến Rights of Man mà thôi.

Well, thế thì dịch là tác phẩm Rights of Man (quyền làm người), chứ sao. Mà tác phẩm Rights of Man thì chẳng mấy ai biết, nên tôi phải chú thích vào bài dịch rằng đây là tác phẩm của Thomas Paine, viết năm 1792. Nhưng có bạn đọc lại sửa lưng tôi và bảo rằng, đây là ý lấy trong bản tuyên ngôn độc lập của Mỹ do Thomas Jefferson viết. Well, tôi chỉ làm người dịch, nên tác giả Jonathan nhắc đến Rights of Man thì tôi dịch là Rights of Man. Mà nhắc thế chắc là có ý gì đấy, và tôi phải tôn trọng thôi.

Vậy cái cuốn sách ấy - mà bây giờ các bạn có thể download xuống đọc free, dịch và phổ biến cũng free vì đã hết bản quyền từ lâu (trên 200 năm rồi còn gì) - nó ra sao, nói gì trong đó, mà Jonathan lại nhắc đến, chứ không phải là bản tuyên ngôn độc lập nổi tiếng kia?

Tò mò, tôi vào đọc, và vừa kinh ngạc vừa kính trọng những tư tưởng tiến bộ mà nhà tư tưởng người Mỹ Thomas Paine đã có và thể hiện trong cuốn sách được viết cách đây đã 221 năm rồi.

(còn tiếp)

"Ớn lạnh trong một ngày nóng 40 độ" (Jonathan London)

Xin giới thiệu với các bạn bản dịch của tôi cho bài viết mới trên blog của Jonathan London, tại đây http://blog.jonathanlondon.net/?p=132 . 

---------------
Cách đây một tuần, tác giả bài viết này đã nhận xét về những thay đổi không thể chối cãi gần đây trong văn hóa chính trị của Việt Nam, và đưa ra lời kết luận (dù không kèm theo suy đoán gì về tương lai) rằng nền chính trị của Việt Nam đã thực sự bước vào một giai đoạn mới. Hôm nay tôi tiếp tục khẳng định rằng Việt Nam đã thực sự ở trong một tình hình mới và người Việt Nam đang kiếm tìm tiếng nói chính trị của chính mình.

Than ôi, đang có những dấu hiệu cho thấy dường như đã có thể đưa ra kết luận cuối cùng, vì trong vòng một vài tuần sau khi kết thúc Hội nghị Trung ương lần thứ thứ 7 chúng ta đã chứng kiến một chuỗi những phát triển cho thấy một nỗ lực "trấn áp" dư luận đang được tiến hành một cách hăng hái.

Theo những tin tức mới được đưa ra vào cuối tuần qua thì mọi tin tức từ các hãng tin nước ngoài giờ đây đều phải qua kiểm soát cho đến khi các đài BBC, CNN và các hãng truyền thông ngoại quốc khác tuân thủ các yêu cầu về việc cấp phép theo quy định của Nghị định 20. Các nhà cung cấp dịch vụ truyền thông của nhà nước đã khóa dịch vụ cung cấp tin của các hãng này.

Điều này diễn ra chỉ vài ngày sau khi hai người trẻ tuổi bị tuyên một án tù dài ngày vì đã rải truyền đơn có in hình cờ 'chế độ cũ' với nội dung chống lại hành động của Bắc Kinh trên 'Biển Đông Nam Á' tức Biển Đông), và chỉ một ngày sau khi ngày sinh của Hồ Chí Minh, là dịp mà các thanh niên Việt Nam đã diễu hành với khẩu hiệu lớn tuyên xưng tình yêu và sự ngưỡng mộ mà họ đã được dạy dỗ kỹ lưỡng từ bé đối với đóng góp to lớn của Hồ Chí Minh.

Tuy nhiên, hành động của đảng cầm quyền tại Việt Nam lại mâu thuẫn với chính các nguyên tắc nêu trong Tuyên ngôn Độc lập của Hồ Chí Minh trong đó ông đã mượn trong tác phẩm Quyền làm người (The Rights of Man - tác phẩm của Thomas Paine năm 1791 - chú thích của người dịch) ​​và tuyên bố rằng "tất cả (mọi người) phải luôn luôn được tự do và có quyền bình đẳng."

Đã có những suy đoán rằng việc chấm dứt các kênh tin tức của nước ngoài là một nỗ lực của cơ quan quản lý có liên quan để làm tăng khả năng tiếp cận của chính các kênh tin tức của nhà nước cũng như tạo điều kiện kiếm tiền nhanh chóng cho các dịch giả có quan hệ tốt bằng cách cung cấp phụ đề cho một tỷ lệ nhất định các chương trình truyền hình quốc tế. Một khả năng khác, đã được ám chỉ ở phần trên, là điều này thực sự là sự khởi đầu của những nỗ lực để đáp ứng chủ trương phải kiểm soát gắt gao hơn, như đã thấy trong hội nghị trung ương đảng gần đây. 

Khả năng thứ ba và cũng là một khả năng thú vị hơn, tất nhiên vẫn chỉ là suy đoán, là việc cấm báo chí nước ngoài chẳng qua là những nỗ lực muộn màng của nhà nước, hay của một nhân vật cụ thể, nhằm làm giảm sự bối rối của lãnh đạo đảng trước những người dân của mình cũng như trước thế giới sau việc tuyên án tù đày khắc nghiệt đối với hai người trẻ mới đây. Người ta có thể hình dung ra một quan chức cấp cao đã phun ra trà ngụm trà đang nuốt dở của mình khi đang xem các tin tức quốc tế bình luận về bản án nói trên, nhắc điện thoại lên và buông ra một mệnh lệnh ngắn gọn bằng một giọng khàn khàn vào lúc đêm khuya: 'Cấm tất! "

Không nghi ngờ gì nữa, các bản án nói trên được ủng hộ bởi các phần tử già nua và bảo thủ có trách nhiệm trong vụ trấn áp nói trên, và phải thừa nhận rằng cũng có một bộ phận đáng kể trong dân chúng nhìn nhận về lá cờ của chế độ cũ như đại diện cho bạo lực chiến tranh và xung đột dân sự. Nhưng dù gì thì các bản án đó cũng rất khắc nghiệt và chẳng giúp ích gì cho việc tạo hình ảnh của nhà nước Việt Nam bên trong cũng như ngoài nước.

Đây là thời điểm rất thú vị cho Việt Nam. Văn hóa chính trị đã phát triển và có những bất đồng quan trọng trong Đảng về cách ứng phó với tình hình hiện nay. Các phe phái chính trị trong đảng tất nhiên không phải là một điều gì mới. Và những quan điểm khác biệt trong nội bộ đảng, nếu nó phát triển hơn nữa, có thể thực sự tạo điều kiện để phát triển dân chủ, cho dù hình thức chính xác của nó sẽ như thế nào. Chắc chắn phần lớn người dân Việt Nam đang hy vọng cho một kết quả như vậy.

Hôm nay Hà Nội nóng đến 40 độ C. Nhưng một cơn gió lạnh buốt vừa thổi qua. Điều này cho thấy những dấu hiệu đáng ngại của một tương lai sắp đến, hay chỉ là những làn gió lạnh còn sót lại từ quá khứ, câu trả lời cho điều này chúng ta vẫn phải tiếp tục chờ.

(Phương Anh dịch)