Chụp ở Ấn Độ, tháng 3/2011

Ngồi dọn máy, tự nhiên tìm thấy một tấm hình chụp tôi đang phát biểu trong một hội nghị về chất lượng giáo dục tại Ấn Độ vào tháng 3/2011. Một chuyến đi … bão táp với rất nhiều kỷ niệm đáng nhớ, với một người đồng nghiệp nhỏ ở nơi mà giờ đây tôi đã rời xa. Đưa lên đây để lưu cho mình, hình ảnh của một thời.

Một thời để yêu và một thời để nhớ? (Cải lương quá nhỉ?)

Bạn tôi viết (1): Về tôi

Tôi có một người "bạn già". Một người mà gia đình tôi xem như là người thân, và chiếm trọn vẹn sự tin tưởng của ông xã tôi - theo nghĩa là một người bạn tốt, có thể tin tưởng giao phó bà vợ "già nhưng vẫn khờ" của ông xã tôi cho người bạn ấy.

Người bạn ấy của tôi nhìn bên ngoài rất bình lặng, trầm tĩnh. Chẳng bù cho tôi, đi lên đâu là ... rối tinh rối mù lên đến đấy. Chẳng ai hiểu tôi đang nói gì, làm gì cả, rất khó hiểu. Đã thế lại rất "lớn lối" - chữ của bạn tôi đấy. Lớn lối như thế nào? À, như thế này này: "Tôi nói thế, anh (chị/bạn/em) cứ nghe và tin đi. Tôi không có thì giờ để giải thích nữa đâu. Rõ thế rồi mà cứ hỏi mãi, mệt quá. Để đấy rồi chừng nào tôi làm xong thì ... xong! Và chắc chắn là tốt, tôi đã nói tốt là phải tốt thôi!"

Thế đấy, đúng là ... lớn lối thật, ai mà chịu nổi tôi cơ chứ?

Vậy mà có đấy, ít ra là có 2 người (well, chắc chắn là nhiều hơn 2, nhưng cứ nói 2 thôi, cho nó ... khiêm tốn) ;-). Người thứ nhất là ông xã tôi, rõ rồi. Còn người thứ hai, là người bạn ấy.

Bọn tôi bây giờ già cả rồi, ai cũng 50 ngoài. Ngày xưa, thì thế là già lắm rồi. Nhưng ngày nay, người ta sống đến 70, 80 tuổi là chuyện thường. Riêng tôi thì tôi muốn sống đến năm 2060, tức 100 tuổi. Không phải là tham sống sợ chết, mà là vì muốn thấy một trường đại học của VN vào top 200 như ông Marginson ông ấy phán. ;-)

Ở VN thì nữ về hưu ở tuổi 55. Trẻ quá. Nhưng cũng ... rất tốt, nghỉ để chơi, vì có làm nữa (ấy là nói làm cho nhà nước) thêm vài năm thì cũng chẳng để làm gì. Không thay đổi gì được nữa. Cơ chế hiện nay của VN khiến cho mọi việc hết sức ... ổn định, theo nghĩa là không thể có những thay đổi nhanh, dù sự thay đổi đó có tốt hoặc có cần thiết hay không.

Vậy thì các bà già tuổi ngoài 50, nghỉ hưu rồi nhưng vẫn còn trẻ, thì họ làm gì nhỉ? Chẳng biết ai thế nào, chứ tôi thì tôi ... viết. Ngày còn trẻ, tôi muốn viết một vài cuốn tiểu thuyết, tự truyện, hoặc làm thơ, dịch văn. Đến nay thì già, sắp hưu rồi, tôi e rằng mình lười đến nỗi chẳng viết nổi tiểu thuyết hoặc dịch văn, thơ gì nữa đâu. Chỉ ... viết blog thôi. Như thế này này.

Không chỉ có mình tôi là bà già thích viết đâu nhé. Bà bạn già mà tôi hay nhắc tới đấy, chị ấy cũng viết, mà lại viết hay nữa. Nên tôi mới có loạt bài "Bạn tôi viết" này đây. Nhiều bài đấy, mà đây là bài số 1. Viết về tôi.

Mọi người đọc xem tôi dưới mắt bạn tôi là thế nào nhé! Đăng nguyên văn đấy, chỉ bỏ đi một vài giòng (chính xác là hai giòng) liên quan đến privacy của người khác.

Mọi người đọc xem các bà già viết có hay không nào?
--------------
Phương Anh thân mến,

Mình chẳng biết viết blog như thế nào cả. Đấy cũng là một khác biệt lớn giữa PA và mình.PA hi-tech bao nhiêu thì mình lạc hậu bây nhiêu. Ngày còn ở Khoa Anh, lúc PA mới ở Úc về, mình vẫn nói với Ngọc lúc ấy là thư ký Khoa “Tôi sợ cô PA bị bệnh mất thôi!” Ngọc nói: “Cô PA không sợ, việc gì cô phải sợ!” Đó là thời gian PA chì ngủ vài tiếng đồng hồ một đêm, và toàn thời gian còn lại là ngồi máy và vào mạng.

Ngọc nói thế hoá ra lại đúng. Mình đúng là bà già nhát gan, thấy cái gì cũng sợ. Lúc đó mình hay dặn Ngọc ngày nào cô PA trực thì nhớ đến trước mở cửa vì cô PA hay quên chìa khoá. Mình luôn muốn làm những việc vặt vãnh tỉ mỉ để PA có thời giờ bay bổng sáng tạo. Mình mong ở TT của PA các bạn trẻ cũng biết được chuyện này để PA có được sự thoải mái khi làm việc. Mình nhìn PA như nhìn một người phóng xe bạt mạng. Mình sợ nhắm cả mắt lại “Eo ôi, đi đâu mà nhanh thế không biết!” Nhưng mình lại có một niềm tin: PA sẽ làm được dù việc ấy có khó khăn đến đâu. Cái người phóng xe bạt mạng ấy hoá ra lại khéo léo thoát khỏi nguy hiểm khi sự cố xảy ra. Mình tin tưởng PA như thế đấy!

Mình biết PA có cả trăm ý tưởng mới trong một ngày. Mình cũng học để biết rằng cứ ngồi im đấy mà nghe. Ngày mai lại có những ý tưởng mới khác, chẳng nên vội vàng thực hiện. Mình vốn chậm chạp mà! Nếu mình bắt đầu thì có nghĩa là mình miệt mài theo đuổi cho đến cùng, khi mình làm xong thì PA đã quên mất từ lâu rồi!

Mình nhìn thấy PA khổ vì có tài. Cái khổ trước hết là ai cũng chống đối bởi họ cảm thấy sự kém cỏi của họ. PA cũng khổ vì làm được quá nhiều việc, đến nỗi phải khó khăn quyết định nên làm việc nào , còn mình ở các cực bên kia, một người chỉ làm được mỗi một việc, như con kiến xây tổ, nhàm chán nhưng ổn định. So với PA mình nhàm chán thật. Nhưng mình làm được một việc có ích. Mình cứ ở đấy, không thay đổi Khi cần cứ ới một tiếng là có ngay!

Cuộc sống bạt mạng của PA sẽ có lúc cần một chỗ bình yên – như một buổi tâm sự với người bạn già chẳng hạn! Thế là mình cũng làm được chút gì hữu ích.Giá thế giới này bao dung hơn thì PA đã bớt khổ. Người ta cũng lạ! Nhìn thấy khả năng của ngưòi khác như là sự thách thức cái tôi của họ. Thế là phải triệt hạ để nâng mình lên. Mình nhìn thấy khả năng thì lại muốn hợp tác, muốn học hỏi. PA lớn lối thật, nhưng mình lại thích cá tính ấy. Người có tài thì có quyền lớn lối chứ sao. Mình mà có tài thì mình cũng lớn lối ngay ấy chứ! Và có lẽ đó là lý do để mình làm bạn mấy chục năm nay mà không cãi vã xích mích gì!

PA là một đứa trẻ chơi đùa trên bãi cát cuộc đời , xây lên những toà nhà cát xinh đẹp cho vui, chẳng để làm gì cả. PA giải quyết những vấn đề khác của cuộc sống cũng nhẹ nhàng như vậy, như kiếm tiền chẳng hạn. PA sẽ không giàu được đâu vì không biết say mê kiếm tiền cho dù có thừa khả năng làm được việc đó. Mình nghĩ PA làm nghệ sĩ thì phù hợp hơn, nhưng mình lại cũng tiếc con người academic cuả PA. Mình đứng ngoài mà không biết chọn hướng nào, PA khổ là phải! PA không phải đang làm những điều mình tin là đúng. Con người của PA là chỉ làm những gì mình thích thôi! Đó mới đúng là PA. Mình không ngạc nhiên nếu ngày nào đó PA thành tác giả của một quyển sách, một quyển tiểu thuyết hay một tập thơ .

Chuyện buồn của mình, kể với PA rồi mình bỗng thấy nhẹ nhõm. Bây giờ nó trở thành một nỗi đau có thể chịu đựng được. Hơn một năm nay mình luôn hỏi vì sao điều đó xảy ra với mình, tại sao người mình thương yêu nhất đối xử với mình thua cả người dưng. Bạn bè còn cảm nhận được nỗi đau của mình, còn con người mình thương yêu đến thế lại làm tổn thương mình quá sâu như vậy. Cuối cùng mình cảm thấy chỉ tại mình không may. Cầu cho PA [...] nhiều may mắn hơn mình. Chỉ cần một chút may mắn cuộc đời mình sẽ khác. Cả cuộc đời mình đi tìm nửa kia của mình, nhưng không gặp. Và ở tuổi 55, mình kết luận rằng hoặc là mình thiếu may mắn, hoặc không có một người như thế trên đời.

Giòng buồn vẫn chảy – bởi đó là giòng chảy của cuộc đời. Mình lắng nghe giòng chảy miên man, và lúc nào cũng vậy mình biết mình phải trở lại cuộc sống vì cuộc đời là một con đường độc đạo, chỉ có thể tiến đến phiá trước mà không thể dừng lại . Mình vẫn sống và làm nhũng công việc hằng ngày. Bỗng dưng mình rất tự do và cũng rất cô đơn. Bây giờ mình tận hưởng sự nhàn hạ khi bệnh tật chưa đến để làm mình khốn khổ. Mình mong PA cũng hưởng được hạnh phúc ở hiện tại, chỉ có hạnh phúc là đáng giá.

Hững hờ để mặc sông trôi
Ta về khép cửa thảnh thơi một mình…

Nhưng không một mình đâu. vì ta còn bạn bè mà! ! Bạn như PA ấy, để cùng cười với nhau, để nói kệ mẹ cuộc đời! rằng mọi chuyện khác đều không quan trọng, chỉ có hạnh phúc là đang kể thôi. Ai làm mình đau khổ thì người đó không tốt. Còn mình vẫn ngồi đấy, để nhìn và thấy. Thế thôi. Không trách móc mà cũng chẳng giận hờn. Với cách đó mình đang làm cho cái người bên Đức kia khó chịu lắm đấy .Mình chắc vậy.

Cuộc đời quả là hư ảo. Mình yêu ông D. hơn 20 năm. Thế mà Tình trên hai tay, môt hôm biến mất! Đã từng có… đã biến mất. Đi hai mươi năm để trở lại chỗ cũ! Có buồn không chứ!

Cuộc đi vẫn còn đẹp, đâu đã kết thúc! Thôi ta còn bạn bè!
Mà bạn già đấy nhé!

Tháng ngày qua, còn đây mình tôi ...

Tôi đang ngồi trong phòng họp.

Họp, tức là có nhiều người, mỗi người có một mối quan tâm riêng. Không phải mối quan tâm nào cũng liên quan đến mình. Ý tôi nói là có những khoảng thời gian trắng.

Khi có thời gian trắng, thì ta làm gì? Tôi không rõ người khác thế nào, chứ hễ rảnh mà không rảnh (rảnh vì đầu óc không phải suy nghĩ gì, nhưng không rảnh vì vẫn phải ngồi đó, nghe - cho dù là nghe mà không nghe thấy - chứ không phải là muốn làm gì thì làm), thì tôi ... làm thơ.

Hoặc dịch thơ. Mà tôi thì đang có một bài thơ muốn dịch. Bài "Dưới cầu Mirabeau" mà tôi lấy làm tựa cho entry mới đây.

Đây nhé, chỉ mới họp được 1 tiếng thôi, tôi cũng nghe hết ai đã nói gì chứ không phải là không nghe đâu, nãy giờ nói về chuyện ... tiền, rồi đang chuyển dần sang an ninh, vệ sinh môi trường nhé. Thế mà tôi đã hoàn tất xong bài dịch rồi đây này. Mọi người thưởng thức nghe, và chỉ được khen nhé, không được chê!

À mà tôi đặt tựa khác cho bài này nhé. "Tháng ngày qua, còn đây mình tôi..."

Tháng ngày qua, còn đây mình tôi ...

Sông trôi dưới cầu Mirabeau
Người xa trên cầu Mirabeau
Ai có quên cho tôi nhắc nhớ
Đớn đau rồi sẽ được yên vui.

Đêm thong thả đồng hồ gõ nhịp
Tháng ngày qua, còn đây mình tôi ...

Em bên anh ta tay trong tay
Dưới chân cầu dòng sông lặng trôi
Hờ hững nhìn, những con mắt sóng
Nụ hôn kia rồi mai tàn phai.

Đêm thong thả đồng hồ gõ nhịp
Tháng ngày qua, còn đây mình tôi ...

Dòng sông trôi, tình ta cũng trôi
Tính trôi đi, còn đây mình tôi
Đời mệt nhoài, tình xa vời vợi
Dữ dội chi tiếng sóng lòng ơi!

Đêm thong thả đồng hồ gõ nhịp
Tháng ngày qua, còn đây mình tôi ...

Ngày ngày qua và tuần tuần qua
Thời gian qua không buồn trở lại
Tình yêu qua thôi đành vuột mất
Dòng sông xưa mãi lững lờ trôi

Đêm thong thả đồng hồ gõ nhịp
Tháng ngày qua, còn đây mình tôi ...

Nói thêm: Bài này tôi dịch để tặng riêng một bà bạn già của tôi đấy. Và chia sẻ thêm với mọi người khác, đặc biệt là các bà bạn già của tôi (vì tôi là một bà già mà, nên có nhiều bà bạn già cũng là dễ hiểu thôi phải không?)

Về ... tôi, và quà sinh nhật

Sao lại "Về ... tôi, và quà sinh nhật"?

À là bởi vì, sinh nhật tôi vừa mới qua đúng 2 ngày thôi. Và sinh nhật, thì đương nhiên (?) phải có quà. Ấy là theo kinh nghiệm của tôi, còn kinh nghiệm đó có đúng cho tất cả mọi người VN hay không, thì có lẽ phải cần ... nghiên cứu!

Sinh nhật của tôi bao giờ cũng có quà. Ít nhất là quà của ông xã. Đều đặn, năm nào cũng thế.

Hồi VN còn chưa mở cửa (tôi lập gia đình năm 1985), quà sinh nhật mà tôi và ông xã tôi tặng cho nhau là hết sức ... thực dụng. Chỉ là những cái mà đàng nào thì mình cũng phải mua để mà dùng hàng ngày.

Tôi vẫn nhớ, món quà sinh nhật đầu tiên mà tôi mua cho ông xã (khi đã là ông xã), là mấy cái ... quần xà-lỏn và áo may-ô! Nhưng cũng gói lại cẩn thận, kèm thêm một bức thư "tình cảm mùi mẫn", để vào một chỗ bí mật (để tăng yếu tố bất ngờ, thú vị). Cũng tốn nhiều công sức lắm, và giá trị của nó vì thế tăng lên gấp bội, vì "của một đồng, công một nén" mà!

Quà sinh nhật của ông xã tôi tặng tôi hồi đó thì có lẽ ít thực dụng hơn một chút. Hình như món quà sinh nhật đầu tiên mà ông xã tôi tặng cho tôi là một cái bóp để đựng các đồ lặt vặt đi làm. Nhưng dù gì thì cũng là những đồ dùng hàng ngày, chứ không phải là những thứ ... xa xỉ như ... hoa, chẳng hạn. Mà chính tôi cũng không thích được tặng hoa, vì tôi chỉ thích hoa dại (giống tôi), chứ không thích những loài hoa hương sắc rực rỡ như hoa hồng, hoa lys, hoa cẩm chướng ...

Nhưng những món quà sinh nhật mà tôi hay được ông xã tặng nhất, vừa thực dụng (vì dùng được, lại không đến nỗi quá đắt tiền), là sách. Tôi vốn thích sách, một thói quen học được từ thời còn bé ở gia đình. Vì thế, tôi rất hay được tặng sách, và cũng rất thường xuyên tự mua sách cho mình.

Quay trở lại chuyện sinh nhật năm nay. Tôi cũng có quà, trước hết là của gia đình. Một ổ bánh sinh nhật, cho cả nhà cùng ăn, tất nhiên rồi. Của ông xã. Và 2 cuốn sách, của 2 đứa con, vì chúng biết rõ mẹ chúng thích gì, mà, như đã nói ở trên, sách cũng là loại quà most affordable đối với chúng.

Nhưng năm nay tôi còn một món quà khác nữa, tình cờ thôi, nhưng lại rất ý nghĩa. Đó là bài phỏng vấn viết về tôi như một nhân vật (chà chà, nở mũi!!!!), trên tờ DNSG. Đăng đúng ngày sinh nhật tôi (dù chắc chắn là tờ báo không biết điều này), và được gửi tặng đến nhà tôi đúng vào ngày ấy.

Nên ngày 25/8 khi tôi đi làm về, thì ở nhà, các món quà sinh nhật của tôi đã chờ sẵn. Một ổ bánh, 2 cuốn sách, và 1 tờ báo trong đó có bài phỏng vấn tôi.

Về bánh và sách, các bạn xem hình dưới đây này.
Sách này là con trai tặng mẹ đấy!Còn đây là sách của con gái.

Và bài phỏng vấn, hiện nay nó chỉ có trên báo giấy, ít nữa mới đưa lên online thì mọi người mới kiểm chứng được xem tôi có nói xạo hay không. Tôi có bản mềm của cuộc PV này, nhưng nó khá dài, mà chép hết lên đây thì ... kỳ, mà cũng tốn chỗ chưa chắc đã có ai đọc, Trong khi tôi lại thích ... nói, nên nếu chép hết lên thì còn chỗ ở đâu mà tôi nói nữa đây?

Nhưng dù sao thì cũng muốn đưa lên đây một ít, để ... nói về chính mình nhân dịp sinh nhật của mình, dù đã qua vài ngày.
Còn đây là bánh của ông xã, và 2 ông bà già, ngũ tuần rồi chứ ít gì. Già rồi, mà còn 'hí hửng' quá nhỉ!

Biết là tự nói về mình thì không khiêm tốn, và là điều không được khuyến khích trong văn hóa đông phương cũng như văn hóa thiên chúa giáo mà tôi thấm đẫm không gột đi được, nhưng dù sao thì một năm đến ngày sinh của chính mình, có lẽ ai mà chẳng tự ngồi mà suy nghĩ lại về cuộc sống của mình, phải không?

Vì vậy, nói về chính mình trong dịp như thế này, tưởng cũng chấp nhận được. Mà tôi cũng chỉ xin trích lại đây một ít mà thôi, những gì tôi tâm đắc nhất. Cũng trong tâm trạng reflect về chính mình, về cuộc đời, để còn biết sẽ đi tiếp con đường của chính mình như thế nào thôi mà.

Các bạn đọc ở dưới nhé.

CHỈ LÀM NHỮNG ĐIỀU MÌNH TIN LÀ ĐÚNG

Vũ Thị Phương Anh bảo vệ luận án tiến sĩ ở Úc, năm 36 tuổi. Đến nay, bà đã làm việc trong ngành giáo dục 28 năm và hiện là giám đốc Trung tâm Khảo thí và Đánh giá chất lượng thuộc Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh. Mặc dù đứng trong hệ thống giáo dục nhưng người phụ nữ này được biết đến như một tiếng nói phản biện khá bền bỉ chung quanh những bất cập của ngành này. Đằng sau những góp ý thẳng thắn là một tấm lòng dành cho giáo dục. Phải hiểu, phải tha thiết với ngành giáo dục nhiều lắm thì người phụ nữ này mới mạnh dạn nói lời ngỏ với vị tân bộ trưởng Bộ Giáo dục Đào tạo Phạm Vũ Luận: “Nếu có cơ hội nói, tôi khuyên bộ trưởng tập trung làm đến nơi đến chốn những việc đúng quy luật mà Bộ đang làm, như tiếp tục đổi mới cơ chế quản trị đại học theo hướng trao quyền tự chủ cho các trường, và đừng đưa ra thêm những sáng kiến mới, từ trường chuyên, cho đến những chỉ tiêu phi thực tế.”.

Cuộc trò chuyện diễn giữa chúng tôi diễn ra vào một buổi chiều trung tuần tháng 8, ít giờ sau khi GS Ngô Bảo Châu nhận giải thưởng Fields ở Ấn Độ.

Trên đây là cái tựa và phần mở đầu của bài phỏng vấn. Rất tình cờ, cuộc trao đổi lại rơi vào đúng ngày NBC được trao giải thưởng Fields (không tính trước vì đâu có ai biết là ngày đó thì NBC có giải). Nên cuộc trao đổi cũng xoay quanh vấn đề giáo dục, nhân tài, đi và ở, trong và ngoài hệ thống, vv. Tôi xin trích lại dưới đây vài câu hỏi, và phần trả lời của tôi.

Lương cho giáo viên đã trở thành câu chuyện biết rồi, khổ lắm, nói mãi…
Chúng ta là nước nghèo. Vậy thì tại sao Nhà nước lại muốn bao thầu ngành giáo dục? Hãy mở cửa cho tư nhân làm. Tư nhân biết những gia đình nào sẵn sàng đóng học phí năm triệu đồng/tháng và những gia đình nào không đủ khả năng đóng học phí. Giáo dục công nên tập trung chăm sóc cho 2 đối tượng thôi, đó là đối tượng có tài năng đặc biệt và đối tượng nghèo, không đủ điều kiện đi học, còn lại để xã hội tự điều tiết. Có thể nhiều người không đồng tình nhưng tôi cho rằng nên dỡ trần học phí. Tuy nhiên, những trường muốn nâng học phí phải đáp ứng đầy đủ những điều kiện đi kèm, được công khai, minh bạch.

Tôi nghĩ Nhà nước càng bớt thọc tay vào quản lý giáo dục càng tốt. Ví dụ, Bộ Giáo dục của liên bang ở Mỹ chỉ làm một việc là xét cấp tiền hoặc cho vay tiền đối với người học đại học. Nhưng để vay được tiền thì người học phải chọn học ở những trường đã chứng minh được việc đáp ứng những tiêu chuẩn chất lượng, nhằm đảm bảo cả chất lượng lẫn khả năng hoàn trả khi người học tốt nghiệp ra trường. Các tiêu chuẩn chất lượng này được quy định bởi chính các trường, bởi các hội nghề nghiệp, và sự thừa nhận của thị trường. Tất cả đều minh bạch và các đối tượng liên quan tự giám sát lẫn nhau. Nhà nước chỉ đóng vai trò điều tiết.
[...]

Bà phê phán ngành giáo dục ở nhiều mặt. Tại sao bà không thoát ra khỏi hệ thống này cho thảnh thơi?
Tôi luôn ở trong tâm thế sẵn sàng rời hệ thồng bất kỳ lúc nào nếu không thể làm được những điều mình tin là đúng. Thực tế, tôi cũng đã nhiều lần xin từ chức.

Nhưng rồi bà vẫn được giữ lại?
Có thể vì người ta thừa nhận điều mình nói là đúng. Mà cũng có thể vì không có nhiều người giống như tôi lại chấp nhận làm việc với mức lương hàng tháng năm, bảy triệu đồng trong khu vực nhà nước như thế này. Thực ra, tôi có thể kiếm tiền một cách khá dễ dàng ở bên ngoài. Nhưng kiếm tiền dễ tôi không thích. Tôi mong được làm đúng giá trị của mình và được tưởng thưởng một cách xứng đáng. Với tôi, phần thưởng vật chất không phải là chính yếu.
[...]

Có nói ra hết những điều bà suy nghĩ?
Tôi biết tự kiểm duyệt mình. Tôi nghĩ mình là một công dân tốt. Một người được giáo dục cẩn thận trước hết là biết tôn trọng pháp luật. Những chỗ pháp luật chưa hợp lý thì mình góp ý, xây dựng cho tốt hơn. Còn việc những ý kiến của mình có được lắng nghe hay không lại là một câu chuyện khác.
[...]
Điều đau đớn nhất với những người làm khoa học là cảm giác mình bị phí hoài. Có một thời kỳ dài, mỗi năm Úc cho Việt Nam 150 suất học bổng. Những người sau khi học xong ở lại cũng nhiều, nhưng số lượng những người về nước cũng không ít. Nhưng bây giờ những người đó đang ở đâu? Họ đi làm cho các công ty nước ngoài không hoàn toàn vì thu nhập, mà bởi vì ở đó tài năng của người ta được trân trọng.

Tại sao bà không ở lại Úc như những người khác?
Sau khi bảo vệ luận án tiến sĩ, tôi được đề nghị ở lại làm chương trình hậu tiến sĩ (postdoc) Lúc đó Úc đang có chương trình khuyến khích nhập cư “chất xám”. Bạn bè dẫn tôi đến cơ quan nhập cư, tôi hỏi tất cả thủ tục xong rồi… thôi. Tôi quyết định về vì muốn gần chồng con. Đơn giản có vậy thôi

Bài phỏng vấn ấy kết thúc với câu hỏi liên quan đến đi và ở mà tôi có trích ở trên. Xin nói thêm: ông xã tôi ít khi (thèm) đọc những bài báo chí viết về tôi, phỏng vấn tôi, vì ... ông ấy đã hiểu tôi quá rõ rồi, vả lại báo chí có thể có quan điểm khác, mục đích khác, mối quan tâm khác khi trao đổi với tôi, và đó không phải là cái ông ấy quan tâm. Nhưng hôm ấy, 25/8, ông xã tôi có bỏ thời gian đọc hết bài phỏng vấn khá dài, và ... trầm ngâm suy nghĩ. Không chê gì hết, và điều này cũng khác thường. Có lẽ vì bài viết kết thúc bằng câu tôi nói "vì muốn gần chồng con. Đơn giản có vậy thôi."

Vâng, đơn giản chỉ có thế. Tôi chợt nhớ mấy câu thơ trong bài thơ của Robert Frost:

I took the one [ie, the road] less traveled by
And that has made all the difference.

And that has made all the difference, bạn bè của tôi ơi!

Và cám ơn T., PV của DNSG, về buổi nói chuyện rất thú vị, và bài viết rất hay của em. Một món quà sinh nhật rất có ý nghĩa T. ạ. Vào sinh nhật trọn 50 tuổi (bước sang 51) của chị.

Có ai biết, 25/8 cũng là ngày Bảo Đại thoái vị không nhỉ? Có lẽ điều đó đã "ám" vào vận mệnh của tôi chăng?

Nửa vòng trái đất ...

Hình gia đình một người bạn - đúng hơn là 2 người bạn vì cả 2 đều là bạn học cùng lớp - hiện đang ở xa tôi nửa vòng trái đất
---
Cái tựa của entry này đã nằm trong đầu tôi từ cả tuần nay rồi.

Chẳng là hôm 30/4, được nghỉ một kỳ nghỉ dài, tôi ở nhà đọc sách, đọc báo chán rồi ngồi nghĩ miên man lẩn thẩn, không hiểu sao lại "xuất thần" viết luôn một mạch cái entry với cái tựa trích lời Cố TTg VVK: "Một triệu người vui và một triệu người buồn." Ở đây.

Tưởng chỉ viết riêng cho mình thế thôi, không ngờ cũng được một vài người đồng cảm. Đặc biệt là có chị Phương Khanh nào đó, hơn tôi 3 tuổi (bằng tuổi ông xã PA, chị Khanh ạ) còn gửi một comment khá xúc động, bắt đầu bằng mấy từ "từ nửa vòng trái đất"...

Và thế là cái trí nhớ nghịch thường của tôi lại bắt đầu làm việc. Vì tôi đã từng làm một bài thơ rất dài, bắt đầu bằng câu "Bây giờ, giữa bạn và tôi/Khoảng cách là nửa vòng trái đất" (nghe hay hông?).

Một bài thơ tôi viết từ năm 1980, lúc ấy tôi đang học năm thứ 2 ở ĐH Tổng hợp, Khoa Ngữ văn nước ngoài. Mà trời ơi, lúc ấy tôi 20 tuổi mọi người ơi, có ai tin được không chứ? Tôi, bà già 50 tuổi này, đã từng có lúc 20 tuổi, tuổi thanh xuân phơi phới như vậy sao? Hèn gì mà ... quý dzị đọc tiếp đi rồi sẽ biết!

Lúc ấy, "ta đang mùa ... vượt biên" (!) (nhại câu đầu bài hát "Anh đang mùa hành quân"), tôi lại học lớp Anh văn, nên hàng ngày vào lớp thấy lại bớt đi vài bạn, một thầy, "đi rồi". Có khi, ít lâu sau lại thấy người về từ ... trại cải tạo, mặt mày đen thui xấu xí do đi không thoát. Tôi nhớ có một cô giáo nghe đồn đi nhiều lần, lâu lâu lại nghỉ không đi dạy, do đang "ém quân" ở một nơi nào đó, rồi chắc là bị "động" nên chưa đi được, lại về đi dạy, rồi lại đi, miết rồi cuối cùng cũng đi được. Nói thêm, những người cùng lớp/cùng khóa của tôi đi từ thời ấy (đã 30 năm), có những người giờ đây rất thành đạt, con cái học hành nghiêm chỉnh, đóng góp vào đội ngũ trí thức Việt kiều làm rạng danh cho dân tộc Việt.

Còn tôi, như tuyệt đại đa số người VN, vì nhiều lý do, nhát sợ không dám thí mạng cùi hoặc không tiền để đóng cho "những người tổ chức vượt biên trái phép" cũng có (chắc là ít), yêu nước cũng có (hy vọng là nhiều), đã ở lại trên đất nước này, đóng góp và xây dựng nó (nhiều ít tùy tâm huyết, năng lực, điều kiện chủ quan và khách quan) để cho nó thành đất nước VN ngày nay. Cũng ... tự hào lắm chứ, với những thành tựu vượt bậc, từ một nước thiếu ăn phải nhờ tiếp tế của thế giới (chủ yếu các nước XHCN anh em, và hình như khối Bắc Âu trung lập), vươn lên thành một nước xuất khẩu gạo có hạng trên thế giới (hình như hạng hai, chỉ thua Thái Lan?).

Tất nhiên là vẫn có những người trách, tại sao trước đây miền Nam không đói (vựa lúa của cả nước), mà làm sao sau ngày thống nhất thì kinh tế lại đi xuống như vậy. Well, we all live and learn mà! Mặc dù cái giá phải trả cũng hơi ... đắt, thật vậy!

Chậc, dài dòng quá. Tính tôi thế, chắc là của dân arts, nói năng lòng thòng, dây cà ra dây muống ... Thực sự, ở đây tôi chỉ muốn chép lại một bài thơ mà tôi đã làm vào năm 1980, khi những người bạn thân nhất cứ từng người, từng người "bỏ ta đi như những giòng sông nhỏ". Có cả những người đi, "đi mãi bỏ trời mơ", chỉ đi mà không có đến, như biến vào hư không, từ ngày nói lời từ giã bạn bè .... Tôi sợ ma, nhức đầu, bị bóng đè, vv cũng là khoảng thời gian ấy đấy.

Bài thơ đã được tôi làm một mạch khi nghe tin một người bạn rất thân từ thời trung học (Gia Long) đã đi ít lâu mà không nghe tin tức gì, nay biết được đã đến Pháp an toàn. Bài thơ ấy, lúc đó tôi gửi đăng báo lớp (báo tường thôi), nay cũng chẳng nhớ là nó có được đăng không, nhưng theo tôi nó là một trong những bài tôi làm mà có nhiều xúc động nhất, và là cảm xúc thật chứ không cương một chút nào. Cũng có thể nó hơi ấu trĩ (?), và phản ảnh những gì tôi được nghe, được "nhồi nhét" vào đầu trong thời gian đó, nhưng nó vẫn là cảm xúc thật vào thời điểm ấy.

Xin chép lại theo trí nhớ dưới đây (thời đó kém thật, tôi chẳng ghi lại, cũng chẳng có blog mà post lên để mọi người cùng đọc, chỉ viết viết xóa xóa, xong bản hoàn chỉnh thì đưa cho lớp trưởng, độc có một bản, nếu cần thì chép lại từ trí nhớ, bây giờ đã qua 30 năm rồi lên chỉ còn lõm bõm vài câu, thật là tiếc!) Bài thơ này tôi cũng chẳng nhớ là có tựa hay không, đành chép chút đầu chút đuôi không khúc giữa như dưới đây.

Bây giờ, giữa bạn và tôi
Khoảng cách là nửa vòng trái đất
Khi mặt trời ở nơi bạn tắt
Thì nơi đây, một ngày mới bắt đầu
Lại những lo âu
Thiếu thốn
Manh áo, hạt cơm ...
Cọng rau, chén thuốc ...
Chắc bạn đã gặp điều mong ước
Một cuộc sống văn minh
Phố thị thênh thang, đèn điện sáng trưng
Liệu bạn đã gặp chưa, hạnh phúc?

Ôi, hạnh phúc là gì?
Ai không mong được một lần chạm đến
Dù chẳng thể trả lời chính xác
Hạnh phúc ơi ...
Tìm người ở đâu?

Bây giờ, tôi ở đây...
(khổ ơi là khổ, khúc giữa này tôi tả những cái khó khăn hàng ngày của thời đó, mà bây giờ quên tuốt luốt hết rồi!!! giả thuyết: có lẽ khúc giữa này viết ít xúc động, chỉ mang tính liệt kê bằng văn vần thôi, tức là ... vè ấy, nên giờ quên béng đi rồi. Nên thôi, ta tự ý đục bỏ nó đi nhé, và nhảy sang khúc cuối).

Tôi vẫn yên lòng với cuộc sống ở đây
Vẫn vất vả chắt chiu
Cơm rau ngày hai bữa
Lo thuốc cho mẹ già,
Lo em thơ thiếu sữa
Vẫn mong chờ đến một ngày mai
Vâng, ngày mai
Trời sẽ sáng ...

Những vất vả hôm nay
Là từng giọt mồ hôi tưới xuống
Để ngày mai đồng lúa trổ bông vàng.

Giải thích một chút:

- Khổ thơ đầu tiên: Tôi nhớ hình như hồi đó ở VN còn cúp điện nhiều lắm! Chưa có, hay đang hô hào làm thủy điện Trị An thì phải. Nên trong khổ thơ này tôi có viết về đèn điện sáng trưng như một biểu hiện của văn minh, của hạnh phúc. Khốn khổ thế đấy các bạn ạ.

- Khổ thơ gần cuối cùng: cái dzụ cơm rau ngày 2 bữa tôi viết trong khổ thơ này là thật đó quý dzị ơi, hồi ấy nếu ai sống ở SG chắc phải biết câu diễu: "người Sài Gòn khoái ăn sang" - tức là sáng ăn khoai ấy, có ai còn nhớ không?

Tôi viết đến đây mà thấy mình vẫn còn bồi hồi xúc động. Phải mở ngoặc nói thêm một chút: Ý tưởng của mấy câu cuối cùng cũng chẳng phải của tôi, mà là "mượn tạm" trong Kinh Thánh, cụ thể thì không nhớ, nhưng có bài hát về các thánh tử đạo với mấy câu như sau: "Người đi trong nước mắt ôm hạt giống gieo trên ruộng đồng/Người về miệng vui ca tay ôm bó lúa ngào ngạt hương". Ai là người Công giáo chắc là sẽ biết bài hát đó.

Đấy, cảm xúc thật của một thời. Ghi lại cho tôi, cho bạn bè còn đang ở VN, ở miền Nam giống như tôi, cho những người cùng thời ở "bên kia chiến tuyến" (tưởng tượng) như bạn Thanh Chung ở Hà Nội, cho anh chị em tôi và bạn bè tôi, người đã biết và người chưa biết, đang ở xa tôi nửa vòng trái đất.

Viết như thế, để hy vọng rằng chúng ta đang
Lại gần, gần lại với nhau
Ngồi gần nhau hơn, ngồi kề bên nhau
Như TCS đã từng kêu gọi từ thuở nào. Được không, mọi người ơi?

Thơ và đêm

Thơ và đêm có liên quan gì đến nhau không nhỉ? Đối với tôi thì có đấy.

Ngày còn bé, lúc nào muốn làm thơ (vè?) là tôi phải đợi đến ban đêm. Vì một lý do đơn giản như thế này: chỉ có ban đêm thì tôi mới có được chút yên tĩnh, mát mẻ, và sự tự do, độc lập để mà ngồi suy nghĩ vẩn vơ, không bị ai quấy rầy, nhắc nhở gì cả.

Đêm. Một sự tĩnh mịch rất cần thiết cho những người hướng nội như tôi. Vì hồi nhỏ tôi rất ít bạn bè, cũng rất ít nói, chỉ lẩn thẩn chơi một mình, hái hoa bắt bướm, đọc sách và ... làm thơ!

Tôi nhớ thời học lớp 5, gia đình tôi ở khu nhà thờ Nam Hòa (gần cư xá sĩ quan Bắc Hải). Năm ấy bố mẹ tôi cho tôi học ở một trường chuyên luyện cho học sinh vào lớp 6 các trường công lập (thấy không, việc luyện gà cũng có từ hồi xưa chứ đâu phải là bây giờ mới có). Tôi vẫn nhớ ngôi trường ấy bên hông nhà thờ Nam Hòa, tên là trường Khai Quang (với nghĩa là khai sáng dân trí, chứ không phải thuốc khai quang diệt cỏ, hủy hoại môi trường đâu à nghe!).

Ông thầy dạy lớp 5 của tôi tại trường Khai Quang là thầy Vinh, nổi tiếng dữ đòn với học trò. Năm ấy là năm 1971, theo lời khuyên của thầy, bố mẹ tôi muốn tôi vào trường Gia Long. Bài vở thì thầy giao rất nhiều, nên đêm nào tôi cũng phải thức khuya để làm cho hết bài tập, có khi đến 1, 2 giờ sáng, nên bố mẹ lấy làm xót xa lắm (tôi nghe loáng thoáng mẹ tôi nói chuyện với bà con, hàng xóm như thế).

Nhưng có một điều bố mẹ tôi không biết cho đến giờ (vì ông bà đã quá cố, RIP), đó là trong những đêm khuya như vậy, tôi không chỉ làm bài tập, mà còn vơ vẩn làm thơ, viết văn! Ừ, ngay từ thời đó tôi đã như thế rồi. Thật ra thì tôi cũng làm bài tập thật, nhưng lâu lâu bị bí. Thế là tôi bắt đầu nghĩ vớ nghĩ vẩn, tưởng tượng ra cái này cái khác. Cũng có lúc tôi rất mệt và buồn ngủ, dù chưa làm bài xong, nên đã lên giường nằm nhắm mắt, nhưng lại không tài nào ngủ được (hồi ấy tôi chưa biết hiện tượng "hưng phấn"). Và nằm một hồi thì thế nào cũng nghĩ vơ vẩn, rồi thì ... loanh quanh cũng đến chuyện ... làm thơ!

Thơ! Tôi làm nhiều thơ lắm rồi chứ, hồi bé, học lớp 6 lớp 7 gì đó, tôi đã có bài đăng trên báo, trang Mai Bê Bi của báo Chính Luận. Tôi nhớ bài đầu tiên tôi viết và được đăng báo là bài thơ "Chú Cuội", hình như đăng đầu năm 1972 (lúc ấy tôi 12 tuổi), như sau:

Ngày xưa chú Cuội hay dối cha
Dối mẹ, dối ông, dối cả bà
Cho nên trời giận đem chú Cuội
Lên cung Hằng ngồi ôm gốc đa.

Rồi những đêm trung thu trăng sáng
Ngồi buồn Cuội nhìn xuống trần gian
Thấy đàn trẻ nhỏ vui ca hát
Lòng Cuội mơ về chốn quê xa.

Nhưng Cuội nay nói dối hơn xưa
Tật xấu muôn năm mãi chẳng chừa
Cho nên chú Cuội đành im bóng
Ngồi gốc đa xưa ôm giấc mơ!

Bài thơ này có gì đáng nói? Tôi nhớ lúc ấy hay nghe bài hát hình như là của Phạm Duy do Thái Thanh ca, có mấy câu như "chú Cuội ngồi gốc cây đa, Cuội ơi, để trâu ăn lúa, Cuội ra bến vắng Cuội không về làng...". Rồi một bài khác, hình như có mấy từ "Cuội nay nói dối hơn xưa".

Nghe nhiều, thích, rồi nhập tâm. Thế là một đêm kia (chẳng biết có trăng sáng hay không!), ngồi cắn bút làm toán không ra, nghĩ lẩn thẩn thế nào, tôi lại nặn ra được bài thơ con cóc, con nhái, con ễnh ương kia.

Làm xong, đọc đi đọc lại, thấy ... hay lắm, nên ... làm gan đem gửi đăng báo. Không dè được đăng, lấy làm phấn khởi lắm! Bố mẹ thì tất nhiên vẫn không biết, tôi đăng dưới bút hiệu mà. "Tơ trời" cơ đấy! Vâng, tơ trời, tức là mây. Mây bồng bềnh ở trên đầu. Tôi không hiểu có nhớ đúng không, nhưng hồi ấy, mây nhiều và trắng lắm (giống nỗi nhớ của Quang Dũng: Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm/Em có bao giờ em nhớ thương?).

Đêm và thơ. Cái này tôi còn có thể viết được dài lắm. Nhưng viết thế này cũng dài lắm rồi, và tôi mỏi tay, mỏi cổ rồi. Sẽ kể tiếp hầu các bạn khi khác vậy.

Một ngày nghỉ lễ Giỗ tổ Hùng Vương đẹp đẽ, không ưu tư trăn trở đến với mọi người.

Những bài thơ từ thời tiểu học

Tôi vừa tìm thấy một bài thơ mà tôi học từ thời tiểu học, nhờ đọc blog của BS Hồ Hải với những hồi ức và tự sự của ông. Tìm thấy, và giật nẩy mình, cùng với những bồi hồi xúc động, với những ký ức cũ ùa về.

BS Hồ Hải là người cùng thời và ít nhiều cùng cảnh ngộ với tôi: một người lớn lên ở SG trước năm 1975, nhưng gốc gác không phải là ở SG mà là từ một nơi khác, Nam tiến! Có lẽ nhờ thế mà đồng cảm, hoặc ít ra, dễ nói chuyện, vì có những điều mình nói ra người khác không hiểu hoặc không thông cảm do không cùng trải nghiệm.

Tôi sinh ra ở tận Sóc Trăng, nhưng cha mẹ là người gốc Bắc di cư, vào miền Nam năm 1954 nên còn gọi là Bắc 54, để phân biệt với Bắc 75. Nhân tiện, những cái tên gọi này có lúc có người xem là "kỳ thị", nhưng hôm nay khi ngồi viết những giòng này thì tôi thấy những tên gọi đó cũng cần thiết để phân biệt các nhóm người với những đặc điểm vừa giống nhau vừa khác nhau. Cho nên mới thấy, kỳ thị hay không thì không ở tên gọi, mà ở thái độ của người sử dụng tên gọi đó.

Quay trở lại bài thơ. Đó là một trong những bài học thuộc lòng mà tôi được học từ thời tiểu học, và vẫn còn lưu trong bộ nhớ dài hạn đến bây giờ, mặc dù ít có dịp truy hồi lại. Nhưng khi vừa đọc câu đầu và cái tựa của bài thơ thì giống như một cuộn băng cũ vừa được bỏ vào máy và nhấn nút "play", tất cả bài thơ đó tự động chảy ra khỏi trí nhớ đã đóng bụi của tôi. Nó đây, tôi chép từ trang web mà BS Hồ Hải đã đưa link:

ANH HÙNG VÔ DANH
(Tặng những chiến sĩ vô danh tranh đấu cho tổ quốc)

Họ là những anh hùng không tên tuổi
Sống âm thầm trong bóng tối mênh mông
Không bao giờ được hưởng ánh quang vinh
Nhưng can đảm và tận tình giúp nước

Họ là kẻ tự nghìn muôn thủa trước
Đã phá rừng, xẻ núi, lấp đồng sâu
Và làm cho những đất cát hoang vu
Biến thành một sơn hà gấm vóc

Họ là kẻ không nề đường hiểm hóc
Không ngại xa hăng hái vượt trùng sơn
Để âm thầm chuẩn bị giữa cô đơn
Cuộc Nam Tiến mở giang sơn rộng lớn rộng

Họ là kẻ khi quê hương chuyển động
Dưới gót giầy của những kẻ xâm lăng
Đã xông vào khói lửa, quyết liều thân
Để bảo vệ Tự Do cho Tổ Quốc

Trong chiến đấu không nề muôn khó nhọc
Cười hiểm nguy bất chấp nỗi gian nan
Người thất cơ đành thịt nát xương tan
Nhưng kẻ sống lòng son không biến chuyển

Và đến lúc nước nhà vui thoát hiểm
Quyết khước từ lạc lộc với vinh hoa
Họ buông gươm quay lại chốn quê nhà
Để sống lại cuộc đời trong bóng tối

Họ là kẻ anh hùng không tên tuổi
Trong loạn ly như giữa lúc thanh bình
Bền một lòng dũng cảm, chí hi sinh
Dâng đất nước cả cuộc đời trong sạch

Tuy công nghiệp không ghi trong sổ sách
Tuy bảng vàng bia đá chẳng đề tên
Tuy mồ hoang phiêu dạt dưới trời quên
Không ai đến khấn nguyền dâng lễ vật

["sổ sách" là tôi chép nguyên văn bài thơ trong cái link đã được cung cấp, nhưng theo trí nhớ của tôi và logic của bài thơ thì nó phải là "sử sách"!]

Nhưng máu họ đã len vào mạch đất
Thịt cùng xương trộn lẫn với non sông
Và anh hồn chung với tấm tình trung
Đã hòa hợp làm linh hồn giống Việt.

ĐẰNG PHƯƠNG
Link: http://www.tinparis.net/vanhoa/vh_NguyenngocHuy-BaXaoDangPhuong_VuUYenGiangHoNam.html

Toàn bộ bài thơ chép ra là như vậy, nhưng những đoạn in nghiêng là phần tôi nhớ đã được học trong bài học thuộc lòng hình như là hồi lớp 1, tổng cộng gồm 4 khổ thơ. Thật không ngờ là tôi nhớ không sai một chữ! Điều này cho thấy trí nhớ trẻ em thật kỳ diệu, có thể nói là photographic (trí nhớ chính xác như chụp hình). Và nếu đầu óc non nớt của trẻ thơ được tiếp thu những điều đúng đắn mang tính nhân bản - lòng thương người, yêu cha mẹ, thầy cô, có trách nhiệm với bản thân, đối xử công bằng và giúp đỡ bạn bè, thương yêu súc vật và người cơ nhỡ, kính trọng người già, yêu tổ quốc, hiểu về lịch sử dân tộc với cả những cái đúng và cái sai - đúng để tự hào và sai để tránh lặp lại - thì những điều đó sẽ còn đó trong trí óc của trẻ thơ và theo chúng đến hết cuộc đời.

Phải chăng đó là phần dường như còn thiếu của giáo dục ngày nay, khi ta vội vã nhồi nhét cho các em những kiến thức mà hiện nay có thể tìm thấy dễ dàng chỉ với vài giây gõ từ khóa để làm một google search?

Bài thơ vừa chép ở trên làm cho tôi lại nhớ thêm được những bài khác mà tôi đã học thời tiểu học, những bài thơ theo tôi đến cuối cuộc đời.

Ví dụ như bài này, liên quan đến lịch sử mở cõi của dân tộc ta, mà tôi đã nhớ lại một cách đau đớn vì cảm giác có lỗi trong lần tôi đi thăm khu di tích Mỹ Sơn. Lúc ấy, có một người hướng dẫn viên gốc Chăm dẫn chúng tôi đi để giải thích ý nghĩa của các di tích trên, và anh ấy (trạc bằng tuổi tôi, tôi nghĩ thế) có nói một câu tôi không bao giờ quên: "Các cô hãy nhìn vào mắt chúng tôi xem. Người ta bảo người Chăm chúng tôi có đôi mắt rất buồn. [Ừ mà buồn thật, đôi mắt với cặp chân mày rất rậm và cong, và sâu thăm thẳm] Nhìn phế tích của chúng tôi như thế này thì các cô hiểu tại sao mắt người Chăm buồn rồi chứ?"

Tôi hiểu mà. Hiểu từ bé lận. Bài thơ tôi học đây này:

Trên đồi cỏ(?) nắng hè gay gắt
Những mảnh lăng đổ nát nằm trơ
Mình đầy những vết thương xưa
Máu Chàm nhuộm đỏ đến giờ chưa phai.
[Chàm là cách gọi người Chăm thời trước năm 1975)

Tầng tháp cao rã rời nghiêng ngả
Bước thang lầu tường đá đổ xiêu
Cỏ gai tàn phá tiêu điều
Tượng thần dưới đất ra chiều đau thương.
(Chỗ chấm hỏi là những từ tôi không chắc lắm).

Một bài thơ khác tôi vẫn còn nhớ loáng thoáng đến giờ, nói về tình cảm gia đình:

Tan buổi học mẹ ngồi tựa cửa
Mắt trông con đứa đứa về dần.
Xa xa con đã tới gần
Các con về đủ quây quần bữa ăn.

Cơm dưa muối khó khăn mới có,
Của không ngon, nhà khó cũng ngon.
Khi vui câu chuyện thêm giòn
Chồng chồng vợ vợ con con một nhà.

[Bài này tôi mới cập nhật hôm nay 26/4/2010, hôm trước không nhớ rõ, mới tìm lại trên Internet, không ngờ bài thơ này là của Tản Đà đấy! Ai muốn đọc đầy đủ thì lên đây.]

Tuy không nhớ trọn vẹn nhưng tôi nhớ là bài thơ này làm tôi xúc động lắm. Vì lúc ấy nhà tôi rất đông anh em, gia đình khá chật vật, bố tôi vừa đi học vừa đi làm, mẹ tôi tần tảo vừa nuôi con (cứ 2 năm lại sinh một đứa, tổng cộng đến 8 anh em, sao giỏi thế không biết?), nên nhưng câu thơ đó, đặc biệt là 2 câu "cơm rau muối..." làm cho tôi rất ý thức là mình phải cố học cho giỏi để sau này thành tài, giúp đỡ cha mẹ và phụng sự tổ quốc (nghe có vẻ "thuộc bài" quá phải không, nhưng trẻ con mà, tôi tin thật như thế đấy, chẳng có chút gì giả dối ở đây cả!)

Và một bài khác nữa, bài này hình như học hồi lớp 5, nên hy vọng là còn nhớ trọn bài. Tiếc cái là không nhớ tựa. Bài này nhằm dạy cho trẻ con lòng thương người, đặc biệt là những người kém may mắn hơn mình:

Nhà em có một u già
Từ bao giờ chẳng học qua chỗ nào
Hỏi già rằng tại làm sao?
Già cười móm mém, ui chao tại nghèo!

Em nhìn vầng trán nhăn nheo
Thương già không biết bao nhiêu, em buồn
Em cầm mấy ngón tay xương
Bảo già hễ viết chữ luôn là mềm.

Từ khi già học chữ em
Sáng hơn đôi mắt nhưng thêm lưng còng
I tờ già đọc rất thông
Già ru em ngủ, bồng bông i tờ.

Chữ em dạm, chữ già đồ
Run run đôi nét đậm mờ cuốn nhau.
Em đọc trước, già đọc sau
Hơi già thở ấm cả đầu tóc em.

Bài thơ cuối cùng này khi các con tôi còn nhỏ, đang học tiểu học, tôi cũng đọc cho chúng và chúng cũng rất thích. Có lẽ vì lời thơ dễ hiểu, không trau chuốt, lại hợp với tình cảm trẻ thơ, nên chúng nhớ, chẳng cần ép buộc.

Lại nhớ có một ông thầy gần đây dạy vật lý (?) cho học sinh bằng cách hát như nhạc ráp, và rất thành công, nhưng không được ủng hộ vì dạy cách gì ... lạ quá! Nên nói như BS Hồ Hải, ngày xưa soạn sách giáo khoa người ta có cả một ban tu thư hùng hậu trong đó có những chuyên gia tâm lý - chuyên gia đúng nghĩa - để những gì làm ra phù hợp với lứa tuổi của trẻ em. Bây giờ có làm như vậy không nhỉ, chuyên gia nhiều lắm mà, tiền công quỹ hình như cũng nhiều, mà SGK thì cứ phải sửa đi sửa lại...

Tôi muốn nói gì qua entry với mấy bài thơ thời tiểu học này? Có lẽ chẳng muốn nói gì cả, hoặc là rất nhiều. Ít nhất thì cũng ghi lại đây những gì còn nhớ, kẻo một lúc nào đó cả trí nhớ nghịch thường cũng sẽ phản bội mình.

Liệu có ai đọc những giòng này của tôi không nhỉ, những người mà thông điệp tôi muốn gửi đến? Tôi bỗng cảm thấy mình giống như Nguyễn Du (tôi chỉ nói tâm trạng, chứ tài cán thì tôi chỉ là một hạt cát so với Thái Sơn!):

Bất tri tam bách dư niên hậu,
Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như?

Ba trăm năm nữa, 3 năm nữa, 3 ngày nữa, biết có ai còn đọc những giòng này của tôi không?

Tôi sắp già rồi!

Không, không phải tôi, Vũ Thị Phương Anh, chủ nhân của blog này đâu. Đó là một câu trong bài thơ của tác giả Việt Nam nào đó, rất hay, mà tôi đã đọc được trong một lần đi máy bay Air Vietnam.

Nói cho chính xác, đó là Vietnam Airlines, mà các cô tiếp viên của mình đọc mất âm "n", thành ra một câu chuyện rất funny được lưu truyền trong "đám" người nước ngoài ở VN: Vietnam Air Lies, hàng không chuyên nói dối, vì thường xuyên dồn chuyến cho đỡ chi phí, xin lỗi khách máy bay sẽ đến trễ 30 phút, rồi lại xin lỗi sẽ trễ 40 phút, rồi sau đó là 60 phút (thường chỉ 3 lần là cùng, chưa thấy bao giờ xin lỗi 4 lần cả, dù gì thì họ cũng còn biết tôn trọng luật "quá tam ba bận"!!)

Bài thơ này có cả bản dịch tiếng Anh cũng rất đạt nhưng tôi quên mất rồi (già), chỉ còn nhớ một câu thôi, đó là "I don't care!"

Bài thơ ấy, theo trí nhớ (già) của tôi, nó như thế này:

Sinh nhật của tôi bốn mươi mấy tuổi đời
Ngẩng mặt lên trời bàng bạc mây trôi
Mây trôi thì cũng mặc
Tôi sắp già rồi
Già rồi thì cũng mặc
Vẫn còn em bé bỏng của riêng tôi.

Tại sao tôi lại chép bài thơ này ra đây hôm nay? Vì ... tôi cảm nhận là tôi đang già đi rõ rệt. Đã già, chứ không phải là sắp già. Dấu hiệu rõ nhất là tôi hay quên quá, mà toàn quên chuyện hiện tại, nhưng lại nhớ chuyện quá khứ tận đẩu tận đâu. Đấy, các bạn cứ đọc các entry trên blog của tôi thì rõ. Toàn những chuyện năm xửa năm xưa, "em còn bé tí teo", giờ nhớ lại đem ra kể lể trên đây cho con cái đọc vui!

Già? Chẳng ai thích mình già, đúng không? Tôi có một người đồng nghiệp, một "bạn già" người Mỹ, hơn tôi đến hơn cả chục tuổi. Như thế, nếu tôi già thì người này còn già hơn tôi nhiều. Nhưng tôi lại thấy người "bạn già" ấy rất trẻ trung, từ hình dạng bên ngoài đến tư duy bên trong.

Thú vị nhất là cách bà ấy tránh dùng từ già để nói về những người già. Ví dụ như ở TT của tôi, trừ tôi ra (già!) thì chỉ toàn là "con nít", thuộc thế hệ 8x. Nên khi tổ chức vui chơi, thì 2 "phe" có những nhu cầu hoàn toàn khác nhau. Và bà ấy bảo: "The young" muốn làm cái này, nhưng có lẽ cái đó không hợp lắm với "the wise"! thấy chưa, the young and the wise, chứ không phải the young and the old nhé!

Như vậy, thì khi nhận rằng mình già, là ý tôi muốn nói, tôi rất khôn ngoan, thông thái đó! Wise!

Wise, nhưng mà ngậm ngùi. Có ai muốn đổi một ít tuổi trẻ với tôi để lấy một phần của sự thông thái của tôi không nhỉ? Tôi sẽ đổi cho, rẻ thôi, khuyến mãi và hậu mãi cẩn thận nữa! Vì để đó, rồi sự thông thái của tôi rồi cũng sẽ bị chính tôi quên đi mất, vì ... già mà, trí nhớ ngày càng kém...

Tôi sắp già rồi, ủa quên, tôi đã già rồi, thật vậy, các bạn bè của tôi ạ.

Nhưng mà:

Già rồi thì cũng mặc!
Vẫn còn ... thơ bay bổng của riêng tôi.

---
Viết thêm:
Vì quá thông thái (!) nên tự nhiên những câu thơ tôi đã đọc và thuộc từ năm nảo năm nao nay lại rủ nhau bò ra hàng đàn hàng lũ. Đây:

Mấy câu cuối trong bài thơ The Solitary Reaper của Longfellow mà thời học đại học bọn tôi dịch là "Gã Dài". Thơ tôi dịch:

Giọng ca xưa giờ đã xa xôi
Nhưng điệu nhạc trong tim tôi đọng mãi

Giọng ca nào nhỉ? Của ai? Giòng sông nào đưa người tình đi biền biệt?/ Giòng sông nào đưa người về trên bến xưa/ Hoàng hạc bay, bay mãi bỏ trời mơ/ Về đồi sim ta nhớ người vô bờ...

Bài hát này ngày xưa Lam Điền, một người bạn trong lớp AV78 của tôi đã hát, rất hay! Đó cũng là lần đầu tôi được nghe bài hát ấy, và ... "điệu nhạc trong tim tôi còn mãi", Lam Điền ạ! À mà Lam Điền là tên con gái các bạn nhé, không phải con trai đâu; ở đây chẳng có mối tình con hay mối tình cha nào cả, ngày nhỏ đi học tôi học hành nghiêm túc, lắm mặt mày phờ phạc đầu tóc bù xù, chả thèm để ý đến anh nào mà cũng chắc có anh nào dám/thèm để ý đến tôi, huhuhu!

Rồi mấy câu thơ của nhà thơ Pháp nào đấy, tôi quên rồi, do ai đó dịch tôi cũng quên rồi (có thể là Thái Bá Tân chăng?), nhưng nó rất hay, như thế này:

Dưới cầu Mirabeau
Trôi giòng Seine, và tình ta nữa
Có còn chi cho lòng tưởng nhớ?

[... chỗ này còn dài lắm nhưng tôi quên rồi! Đã bảo là già rồi mà lại!]

Tôi đi bên bờ sông
Tay cầm cuốn sách cũ
Con sông như nỗi sầu, như nỗi khổ
Cứ chảy hoài thôi, chẳng lạc giòng
Đến bao giờ tuần lễ hết cho xong?

Chà, cái câu cuối này hay đấy: đến bao giờ tuần lễ hết cho xong? đến bao giờ đời sống hết cho xong? Đến đây lại nhớ TCS: Còn bao lâu, cho thân thôi lưu đày chốn đây? Còn bao lâu, còn bao lâu ... cho thiên thu xuống trên thân này? Buồn thật, nhưng mà ...dù thật lệ rơi, lòng không buồn mấy! Vớ vẩn quá phải không các bạn?

Một ngày mới tốt lành đến với mọi người, với những câu thơ, lời ca bay bổng. Hình như cuộc sống ở VN hiện nay đang rất thiếu thơ và thừa bạo lực, có phải không?

Bao nhiêu rồi xác trẻ trôi sông?

Vâng, đó là câu thơ trong bài thơ rất hay, rất nổi tiếng của Quang Dũng. Bài "Đôi mắt người Sơn Tây" mà từ khi mới học lớp đệ ngũ (lớp 8 hiện nay), tôi đã thuộc từng chữ. Thuộc, vì đọc "lóm" trên Tạp chí Văn của ba tôi, hay của bà chị tôi gì đó, tôi không rõ.

Thậm chí cho đến giờ tôi còn nhớ được mang máng bài viết giới thiệu thơ Quang Dũng đăng trên tạp chí này, với cái tựa dường như là "Những dấu hỏi trong thơ Quang Dũng". Em có bao giờ em nhớ thương? ... Mẹ tôi em có gặp đâu không? ... Bao giờ trở lại đồng Bương Cấn? ... Bao giờ gặp lại em lần nữa? ... Còn có bao giờ em nhớ ta?... Và, tất nhiên rồi, cả câu thơ mà tôi đã chọn làm tựa cho entry này nữa.

Nhưng entry này không phải để nói về thơ. Mà là một câu hỏi thật, theo nghĩa đen, về một việc kinh hãi vừa xảy ra tại Trung Quốc. Làm xôn xao dân cư mạng, bàng hoàng dư luận, không chỉ ở Trung Quốc, mà hầu như lan ra khắp thế giới. Ví dụ như trên trang web của tờ Boston Herald của Mỹ, ở đây. Hoặc trên trang web của tờ The Local của Thụy Điển, ở đây. Hoặc của báo chí Hà Lan, ở đây. Của Úc, ở đây.

Cái tin khủng khiếp ấy cũng đã đến VN, đầy trên các báo chí. Ví dụ như ở đây.

Thậm chí, trên trang mạng chinaSMACK, trang tin bằng tiếng Anh của một nhóm tư nhân chuyên đưa tin về TQ, đặc biệt là những tin giật gân, sặc mùi lá cải, người ta còn đưa cả một đoạn phim quay về cái vụ ly kỳ rùng rợn này. Tôi không xem nên không biết nó nói gì, mà cũng không đưa link vì không muốn mọi người bị kích động.

Và hoàn toàn không muốn dù vô tình hay hữu ý lại đi cổ xúy cho những hình ảnh hãi hùng đó. Chúng quá khủng khiếp và man rợ. Không thể tưởng tượng nổi. Và trời ơi, thử tưởng tượng ra những dịch bệnh mà những cái xác trẻ con đó có thể gây ra cho toàn xã hội khi bị phân hủy dưới dòng sông ấy?

Rồi tự hỏi, có ai nhìn thấy mối liên quan nào, dù mơ hồ, giữa việc người ta ngang nhiên vứt xác nguời xuống sông như thế này ở Trung Quốc, với nạn bạo lực học đường ngày càng gia tăng mà dường như không thể khống chế nổi ở Việt Nam hiện nay không nhỉ?

Tôi đã cạn lời rồi. Hu hu hu!!!!

Nếu bỗng thấy tan tành sự nghiệp ...

Mà nín thinh xây tiếp cuộc đời
Hay trong một ván bạc thôi
Mất hàng trăm tiếng không lời thở than

Trên đây là khổ thơ đầu tiên của bài thơ dịch nổi tiếng lẫy lừng mà hồi còn nhỏ tôi vẫn được nghe ba tôi đọc cho cả nhà nghe. Môt bài thơ rất hay mà sau này khi lớn, học Cử nhân Anh văn tại ĐH Tổng hợp TP HCM (ĐH Văn Khoa cũ), tôi mới biết nó là bài thơ có tựa là If. Tác giả của nó là nhà thơ, nhà văn Anh nổi tiếng Rudyard Kipling.

Một bài thơ thực sự có ý nghĩa và thật nhiều kỷ niệm trong đời tôi - những kỷ niệm buồn nhiều hơn là vui. Những câu thơ mà tôi trích dẫn ở trên, đặc biệt là 2 câu đầu, hoặc thậm chí chỉ một câu đầu thôi, đã một thời là câu trích dẫn đầu môi của ba mẹ tôi trong những năm đầu sau khi cuộc chiến tranh Nam-Bắc chấm dứt.

Cuộc sống lúc ấy thật cơ cực. Gia đình tôi ly tán, 2 người con đầu trong số 8 người con trong dịp binh biến 30/4 đã lưu lạc theo dòng người "di tản" theo những người lính Mỹ và lính VNCH rời khỏi VN chưa liên lạc được, ba tôi nghỉ việc, mẹ tôi một mình tần tảo với 6 người con (và 1 ông chồng thất nghiệp, bất đắc chí, vì sự nghiệp tan tành quá sớm khi chỉ mới ngoài 40, như một cái cây đang vươn lên bỗng bị chặt ngang ngọn ...).

Và tôi, trong tình hình đó tự nhiên trở thành chỗ dựa lớn nhất và cũng là "đầu sai" quan trọng nhất cho mẹ tôi. Liên lạc với phường xã làm giấy tờ, khai báo hộ khẩu, đi họp đi hành để nghe phổ biến các chủ trương, đường lối, rồi họp để nghe vận động cải tạo tư sản công thương nghiệp, tóm lại là họp hành mọi nơi mọi lúc. Vì mẹ tôi còn phải buôn bán nên "cử" tôi đi họp, ba tôi thì đau bệnh, có lẽ vì trầm cảm.

Mà sao hồi đó họp hành gì mà nhiều thế nhỉ? Nào họp tổ dân phố, rồi hội phụ nữ, hội thanh niên, rồi cả đội thiếu niên nữa (năm 1975 tôi 15 tuổi, vừa được liệt kê vào danh sách thanh niên từ 15-28, lại vừa được liệt kê vào danh sách thiếu nhi - thiếu niên, nhi đồng - từ 6-15), đi lao động xã hội chủ nghĩa, dọn vệ sinh đường phố theo phong trào "nhà sạch nhà, phố sạch phố", rồi "ngày chủ nhật cộng sản", làm thủy lợi ... Ôi, bây giờ chỉ liệt kê không cũng thấy ngộp thở, mà sao lúc ấy tôi cũng làm được, quả là giỏi thật đấy!

Tôi nhớ lần đổi tiền cuối cùng vào năm 1985, trước đó tin đồn đổi tiền đã rân ran nhưng nhà nước nhiều lần trấn an dư luận, nói rằng sẽ không đổi tiền. Ba mẹ tôi, mà nhất là ba tôi, là người rất thật thà, rất "công chức", tuân thủ luật pháp và tin tưởng vào chính quyền lắm, nên không "phòng thủ" gì.

Rồi đến sáng hôm đó thì nhà nước tuyên bố đổi tiền! Ba tôi là người nghe tin đó đầu tiên, và thông báo cho mẹ tôi. Phản ứng của mẹ tôi là rất phẫn nộ, vì trước đó nhà nước vẫn nói là không đổi tiền. Và ba tôi cười cười, nhưng mà có lẽ là cười như mếu, và "tụng" cái câu mà đối với gia đình tôi đã trở thành một loại "thần chú", để giúp tăng thêm nghị lực vượt qua các nghịch cảnh của cuộc đời: "Nếu bỗng thấy tan tành sự nghiệp ...".

Và một lần khác, đau xót hơn rất nhiều, khi tôi và mẹ tôi được báo là ba tôi bị bệnh ung thư phổi và tiên lượng chỉ còn khoảng 6 tháng (sau đó ba tôi mất thật, dù đã đưa sang chữa trị ở Hoa Kỳ, chỉ sau 9 tháng!), mẹ tôi cũng thốt câu thơ đầy nghị lực, nhưng không kém phần bi thương ấy: "Nếu bỗng thấy tan tành sự nghiệp!"

Bài thơ còn 4 câu khác tôi cũng rất thích, chép ra đây trước khi chép toàn bài cho mọi người cùng thưởng thức, và lưu lại cho thế hệ sau. Vì tôi tin là những người thuộc thế hệ của tôi là thế hệ cuối cùng được đọc bài thơ ấy. Còn thế hệ của các con tôi, các thế hệ 8x và 9x, hỡi ôi, là một thế hệ lạc lõng, sản phẩm của một nền giáo dục đang đi dần đến chỗ khủng hoảng. Bạo lực học đường, nhà giáo mua dâm... Sao lại thế này được, hở trời?

Nếu chiến thắng sau hồi thất bại
Nhìn hai trò giả dối như nhau
Vẫn ngay lưng, vẫn ngẩng đầu
Trong khi thiên hạ dễ hầu còn nguyên?

Vâng, đúng là một bài học đạo đức bằng thơ, thấm thật sâu đến tận đáy lòng tôi, mà tôi không bao giờ quên được.

Và đây, bài thơ, cả nguyên tác bằng tiếng Anh và bản dịch mà tôi chép lại theo trí nhớ. Hình như bản dịch này là của cố học giả Nguyễn Hiến Lê, nhưng tôi không rõ lắm. Ai biết được gì hơn về bài thơ này xin bảo cho tôi với.

IF

If you can keep your head when all about you
Are losing theirs and blaming it on you;
If you can trust yourself when all men doubt you
But make allowance for their doubting too;
If you can wait and not be tired by waiting,
Or being lied about, don't deal in lies,
Or being hated, don't give way to hating
And yet don't look too good, nor talk too wise :

If you can dream - and not make dreams your master;
If you can think – and not make thoughts your aims;
If you can meet with Triumph and Disaster
And treat those two impostors just the same;
If you can bear to hear the truth you've spoken
Twisted by knaves to make a trap for fools
Or watch the things you gave your life to, broken,
And stoop and build'em up with worn out tools,

If you can make one heap of all your winnings
And risk it on one turn of pitch-and-toss,
And loose, and start again at your beginnings
And never breathe a word about your loss;
If you can force your heart and nerve and sinew
To serve your turn long after they are gone,
And so hold on when there is nothing in you
Except the Will which says to them: "Hold out!"

If you can talk with crowds and keep your virtue,
Or walk with Kings – nor lose the common touch,
If neither foes nor loving friends can hurt you,
If all men count with you, but none too much;
If you can fill the unforgiving minute
With sixty seconds' worth of distance run,
Yours is the Earth and everything that's in it,
And – which is more – you'll be a Man, my son!

RUDYARD KIPLING
(Được giải Nobel Văn Chương năm 1907)

NẾU

Nếu bỗng thấy tan tành sự nghiệp,
Mà nín thinh xây tiếp cuộc đời,
Hay trong một ván bạc thôi
Mất hàng trăm tiếng, không lời thở than;

Nếu yêu chẳng mê man xuẩn động,
Hùng dũng mà mềm mỏng chẳng quên,
Biết bị oán, chẳng oán nguyền,
Song mình, mình tự giữ gìn đấu tranh;

Nếu chịu được đồ ranh xuyên tạc
Pha lời mình khích bác đồ ngu,
Gièm mình, miệng thế điên rồ,
Không hay chữ lỏng, hợm khoa dạy đời;

Nếu quyền quý chẳng rời đại chúng,
Gần quân vương giữ đúng dân nguyên,
Yêu thương tất cả bạn hiền,
Bằng tình huynh đệ chẳng riêng một người;

Nếu chiến thắng sau hồi thất bại,
Nhìn hai trò giả dối như nhau,
Vẫn ngay lưng, vẫn ngửng đầu,
Trong khi thiên hạ dễ hầu còn nguyên;

Thì Đắc thắng, Thần tiên, Vương đế,
Và Duyên may nô lệ con hoài;
Và, hơn vương thế vinh thời,
Con ơi, con mới là Người, đó con!

---
Người ơi, Người ở đâu trong xã hội VN ngày nay?

Buồn hay phẫn nộ?

Tôi buồn quá! Thực ra, lẽ ra tôi phải phẫn nộ, nổi giận đùng đùng, nếu tôi không đang quá mệt mỏi như thế này. Mệt mỏi về tinh thần, và mệt mỏi về thể xác. Và nếu tôi đã không ngộ ra được nhiều điều trong cuộc sống này, qua những sự kiện dồn dập gần đây chung quanh tôi, tại cơ quan tôi, và trên đất nước tôi - thông qua những điều tôi được đọc trên báo chí.

Tại sao tôi buồn? Vì tôi vừa nhìn thấy trên trang web của một đồng nghiệp mà tôi biết khá rõ, và đã có quan hệ một thời, thậm chí có thể tạo ra một cảm giác thân thiết vì cùng nhau làm một đề tài to đùng vật vã cho ngành giáo dục, một bài viết được gửi để tham dự một hội thảo cũng to đùng vật vã của giới giáo dục đại học của Việt Nam sắp đến.

Người đồng nghiệp này hiện nay lại đang giữ trọng trách trong một trường đại học tư, được xem là một trường có tiếng (?) ở Sài Gòn đấy. Đúng ngay vị trí đáng ra phải là tấm gương sáng cho sinh viên về sự trung thực của trí thức trong khoa học. Intellectual integrity.

Nhưng ai mà biết được, có lẽ nhiều người cũng đang xem người ấy là tấm gương sáng cơ đấy, qua những bài viết, và phát biểu của người đồng nghiệp ấy. Vâng, những bài viết ca ngợi sự ngay thẳng, sự chân thật, ca ngợi giá trị nhân bản của đại học, của giáo dục khai phóng.

Còn bản thân người đồng nghiệp này thì dường như không hiểu thế nào là đạo văn thì phải? Hay có hiểu, mà làm ngơ?

Sao tôi lại nói vậy? Khi làm luận án tốt nghiệp tiến sĩ ở Úc, tôi được dạy rằng, nếu sử dụng nguyên văn lời của ai từ 3 từ trở lên là đã phải trích dẫn rồi. Nhưng chỉ sử dụng nguyên văn lời của người khác khi đó là thuật ngữ, hay cách nói độc đáo ghê lắm, nên không thể thay đổi. Còn nếu không thì phải dùng lời của mình để viết lại ý tưởng của người khác, tất nhiên vẫn không quên chú thích tác giả vì đã lấy ý tưởng, dù không trích nguyên văn.

Còn ở đây, tôi thấy có những câu, những dòng chữ, thậm chí có thể là gần cả một đoạn văn của tôi được sử dụng. Không trích dẫn!!!!! Và trong tài liệu tham khảo cũng không có tên tôi từ bài gốc, vốn cũng đã được sử dụng (với sự đồng ý của tôi vào lúc ấy) để đưa vào cái đề tài đứng tên chung kia.

Tôi không viết được nữa! Cả như tôi trước đây, chắc tôi sẽ gọi điện để ... mắng cho người kia một trận (tôi cũng dữ tợn lắm các bạn bè của tôi ạ!), hoặc sẽ gửi mail để ... dạy cho người kia một bài học (chà, cái trò gửi mail và nói thẳng thừng những điều mình nghĩ thì tôi hơi bị ... nổi tiếng). Nhưng, như đã nói ở trên, tôi đã mệt mỏi lắm rồi, và cũng đã ngộ ra nhiều điều lắm rồi.

Nhưng buồn - hoặc phẫn nộ - là một cảm xúc, và nó chân thực lắm. Không giấu được. Và nó có tác động ngay. Nó làm tôi không làm việc tiếp được. Không tư duy được. Một thứ chất độc ở trong người, giống như người uống rượu bia quá trớn, bị xay xỉn. Và phải ói ra.

Vì vậy mới có entry này. Nó là một động tác - xin lỗi bạn bè của tôi - thải các cảm xúc độc hại trong cơ thể ra, để có thể bình tâm lại và làm việc tiếp.

Vâng, tôi đã hơi nguôi nguôi rồi. Thật ra thì chưa, nhưng đã bắt đầu có thể trấn tĩnh.

Ít ra, tôi đã có thể nghĩ đến câu này trong Kinh Thánh, và đang dịu lại:

Lạy Cha, xin Cha tha cho chúng, vì chúng không biết việc chúng làm!

Nhưng vẫn tự hỏi, đến bao giờ thì trí thức Việt Nam hiểu được thế nào là đạo văn nhỉ????

Và sực nhớ, tôi mới viết một entry có tên là "Nền giáo dục VN không khủng hoảng" ở trên blog ncgdvn của tôi. Nhưng bây giờ thì tôi đổi ý rồi: Với những trí thức, những người ngồi ở vị trí lãnh đạo các trường đại học mà đạo văn hồn nhiên (tôi tránh nói ngang nhiên vì sợ nặng lời), tự tin và thoải mái như thế này thì nền giáo dục VN quả là đang khủng hoảng, mà là khủng hoảng nặng đấy!

Dạy phòng chống tham nhũng bằng ... thơ?

Chà, tựa entry này nghe "gợi cảm" quá, đúng không? Thật ra, nó là tựa của một bài báo đã đăng trên báo mạng của vietnamnet cách đây cả tháng trời, vào ngày 28/2, ở đây.

Tác giả của bài viết đó, nếu ai đã click vào link ở trên chắc đã nhận ra, là ... còn ai trồng khoai đất này nữa, đích thị rồi, tôi đấy :-). Nhưng chính tôi cũng không biết điều này, cho đến hôm nay mới hay, khi nhận được mail của tòa soạn nhắc đến lãnh nhuận bút (300 ngàn, bằng một buổi dạy của tôi cho sinh viên cao học).

Thật ra thì vấn đề này tôi được một nhà báo quen đặt để viết. Tôi nhận lời, nhưng nói đã có viết một mẩu trên blog rồi, xin gửi nhà báo nếu thấy dùng được. Bài đó đã đăng từ tháng 12/2009 trên trang blog ncgdvn của tôi (nhà báo liên hệ với tôi cách đây mấy tháng rồi). Với cái tựa khác: Chống tham nhũng và giáo dục công dân. Khi viết, đâu có biết là sẽ có ai khác sử dụng, và lại càng không biết là sẽ có chút nhuận bút. Nhu cầu viết trước hết là để cho mình, và để chia sẻ với mọi người, nên viết xong là thấy hài lòng rồi. Còn có đăng lên báo là để chia sẻ thêm với một độc giả rộng rãi hơn nữa, lại còn có nhuận bút nữa chứ, thì quá tốt rồi.

Tôi chưa kịp đọc lại bản đăng trên báo để xem sự khác biệt giữa bản đã biên tập và bản gốc. Mà có lẽ cũng không cần thiết lắm. Chỉ ghi nhận một sự tình cờ thú vị: tôi, một kẻ yêu thơ (nhưng đã không chọn thơ làm cái nghiệp, hay nói đúng hơn, thơ đã từ chối chọn tôi), đã không nhắc đến thơ trong tựa bài viết của mình, vì muốn đặt vấn đề một cách nghiêm túc. Nhưng rồi chính tờ báo lại đưa thơ vào tựa bài, và đó thực ra cũng là điều tôi muốn nói, dù lúc ấy tôi không ý thức.

Bởi vì thơ văn thực sự có tác động tốt đối với tâm hồn mỗi người, và vì thế hoàn toàn phù hợp với mục tiêu giáo dục. Mặc dù mối liên hệ giữa thơ và việc chống tham nhũng khá là mơ hồ, thậm chí vô lý. Tôi vẫn nhớ Huy Quang, một blogger ở miền Bắc mà tôi không biết mặt, chỉ biết tên (và biết ... lưng, qua hình chụp trên blog) hay nhắc đến "cảm xúc sạch". Tôi không tin một người thực sự yêu thơ văn lại là một người tham tiền, muốn kiếm tiền bằng mọi giá, kể cả bằng cách tham nhũng. Tại sao tôi tin vậy ư? Không biết. Có lẽ qua kinh nghiệm những người tôi biết chăng ...

Tản mạn vài dòng, cũng là để say hello với bạn bè trên blog này. Cả tuần nay tôi bận quá, vừa đi làm vừa đi dạy, mà lại làm 2, 3 jobs cùng một lúc (không thì ... lấy gì ăn?) nên không có entry mới, "blog bliếc" buồn hiu hắt. Nay có tin này, cũng kéo ra (tám ra) được một entry. Và thấy vui vui, vì entry này cũng có ... thơ. Ít ra là có cái tựa có chứa từ "THƠ".

Và tự nhiên lại nhớ mấy câu thơ đã thuộc từ hồi đi học, chả nhớ là của ai:
Sẽ là gì cuộc sống của nhà thơ
Nếu không là đau khổ?
Và đại dương kia có nghĩa lý gì
Khi không còn bão tố?
--

Rất đáng đọc và suy ngẫm: "Dân chủ TQ cất bước từ dân chủ trong Đảng"

Bài đó ở đây.

Tôi không hiểu các bạn bè tôi, những người hay đọc blog này, sẽ nghĩ gì về bài viết. Riêng tôi, tôi lưu lại đây để làm tư liệu cho chính mình, và làm cái cớ cho những trao đổi, tranh luận với những người có cùng mối quan tâm.

Sẽ nghĩ thêm về bài viết sau (bây giờ phải đi làm). Nhưng bây giờ thì cần ghi lại một suy nghĩ riêng: lập luận của tác giả bài viết (người TQ) có nhiều ý trùng với ý của tôi trước đây, khi tôi vẫn còn ở tuổi cuối 30, đầu 40, là giảng viên, và Phó Trưởng Khoa, của một ngôi trường và một khoa khá nổi tiếng (vào thời đó, ít ra là thế).

Tôi đã từng động viên các bạn bè, đồng nghiệp và sinh viên của mình, những người có tài năng và tâm huyết nhưng vì lý do gì đó không muốn hoặc không được vào đảng thời trước, nay bắt đầu có cơ hội để vào (lúc ấy, cũng như bây giờ, tôi vẫn không phải là đảng viên), rằng: nếu các bạn nói "vàng thau lẫn lộn" (trong đảng, that is), thì chính các bạn lại càng nên vào, để vàng nhiều hơn thau!

Tôi đã nói như vậy, và tin như vậy, trong một thời gian khá dài. Nhưng rồi cho đến nay tôi vẫn chưa - và sẽ không - là đảng viên của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Vì sao? Vì sao? Có lẽ vì tôi chưa thấy, và vì thế chưa tin, rằng đảng có khả năng thực sự đổi mới? (Tôi sẽ rất hạnh phúc nếu đảng chứng minh được rằng tôi sai). Mặc dù tôi vẫn biết, trong cơ chế hiện nay chỉ có đảng viên mới là người có đầy đủ quyền tham gia các hoạt động chính trị của đất nước.

Nhưng thử nghĩ mà xem, sao lại thế nhỉ? Sao lại chỉ có đảng viên mới được quyền tham gia đầy đủ mọi hoạt động chính trị? Ví dụ, có vị trí lãnh đạo hoặc quản lý trong các cơ quan (tôi là một trường hợp rất ngoại lệ mà tôi vẫn rất biết ơn, nhưng còn những người khác giống tôi thì sao? Họ ở đâu?) Ví dụ, có thể là đại biểu quốc hội (vốn hiện nay có đến 90% hoặc hơn nữa là đảng viên, trong khi tỷ lệ đảng viên chỉ khoảng hơn 3% dân số). Ví dụ, được đóng góp vào các chính sách lớn của quốc gia.

Chẳng phải cái tài của một đảng cầm quyền là thu hút tài trí của toàn dân để đóng góp vào sự phát triển của đất nước, của xã hội hay sao? Có xá gì niềm tin vào các chủ thuyết mà thực ra chỉ là sản phẩm của chính con người tạo ra và không thực sự tồn tại, nhỉ?

Viết ra đây, để suy nghĩ và chia sẻ. Mong nhận ý kiến của mọi người.

That's what friends are for...

Tôi không rõ tựa của entry này có phải là tên của bài hát ấy hay không, nhưng trước khi bắt đầu viết những giòng này, và ngay bây giờ nữa, khi đang viết, thì giòng nhạc ấy và lời hát ấy đang bay bổng trong đầu tôi:
Keep smiling, keep shining
Knowing you can always count on me, for sure
That's what friends are for
In good times, in bad times
I'll be on your side forever more
Oh, that's what friends are for
Hãy cười lên, hãy tươi lên
Biết rằng bạn luôn có thể dựa vào tôi, tất nhiên
Bạn bè để làm gì chứ?
Lúc vui, lúc buồn
Luôn có tôi bên bạn, mãi mãi
Nếu không, sao là bạn của nhau?

Phần dịch trên là của tôi, dịch hơi thoáng, nhưng bảo đảm là đúng! Thật thế, vì tôi nói là nó đúng mà. Chuyên gia chất lượng giáo dục, tiến sĩ giáo dục ngôn ngữ nói chứ bộ! (hừm, hèn gì mà 2 đứa con tôi nó nói tôi là "siêu chảnh"!) :-)

Tại sao tôi lại viết những giòng này? Vì cách đây vài ngày bạn bè lớp cũ của tôi - well, một số người trong lớp cũ, nói chính xác là như thế - lớp Anh văn khóa 1978 trường ĐH Tổng hợp mới họp mặt lại tại nhà một người bạn. Ăn uống, vui đùa, kể lại chuyện cũ, cả những chuyện tình tự kể, linh tinh lang tang, để đùa vui, để ôn lại quá khứ ... vàng son, thật và tưởng tượng.

Và kể lể ... quá đà, rồi có người phản ứng, rồi giận dỗi, rồi mail qua mail lại, ôi, mệt quá, nhưng cũng ... vui quá, và ... tức cười quá đi mất! ;-)

Vì nó tạo thêm chút hương vị, mặn ngọt chua cay, cả đắng nữa, của cuộc đời, của những người ngũ tuần rồi mà vẫn rất trẻ con (!), bè bạn của tôi.

Bạn bè ơi! Tình bạn là một trong những báu vật hiếm hoi mà thượng đế ban không cho ta, bất kể ta có xứng đáng với nó hay không. Nhưng nó không đương nhiên tồn tại mãi, mà phải được nuôi dưỡng. Và cách nuôi dưỡng tình bạn tốt nhất - nói đúng hơn, cách duy nhất để nuôi dưỡng tình bạn - là hãy xứng đáng như một người bạn. Vậy chúng ta sẽ cố nhé?


Để mỗi chúng ta vẫn còn chỗ dựa về tinh thần, là điều ai cũng rất cần trong cuộc sống hiện nay, đặc biệt khi đã qua phía bên kia dốc của cuộc đời, phải không các bạn?

That's what friends are for ...

Mặt trời nhỏ, thơ và giáo dục

Mặt trời nhỏ
Nụ hoa bạn tặng tôi hôm qua
Màu thắm đỏ
Rung rung cánh hoa hé mở
Muốn ngỏ điều gì, hỡi hoa?

Tôi không hiểu nhiều ý nghĩa các loài hoa
Còn bạn thì, tôi tin, cũng thế!
Cả người nhận và người cho đều không hiểu việc mình làm
Chỉ có bông hoa giờ ở đây
Tỏa hương dịu dàng cho lòng tôi say say ...

Bởi vì sáng nay
Nụ hoa đã nở
Sáng một góc phòng
Như một mặt trời nho nhỏ

Phương Anh, 1982

Bài thơ trên tôi đã làm từ năm 1982, lúc tôi còn học năm thứ 4 ở ĐH Tổng hợp (ĐH Văn Khoa cũ). Cách đây đã 28 năm rồi. Tôi vẫn nhớ đã viết bài thơ này một mạch vào buổi sáng khi ngủ dậy, nhìn thấy nụ hoa hồng tỷ muội do một người bạn (trai) cùng lớp tặng cho hôm trước, đã nở.

Nụ hoa đã được tặng một cách hồn nhiên, vô cớ, có lẽ bạn ấy đã hái dọc đường. Đưa cho tôi, "cho PA nè", với một nụ cười dễ thương, vậy thôi. Chỉ có thế thôi, mà tôi cũng làm thơ được, hay thật!

Thời đó, bọn sinh viên Văn khoa chúng tôi là một lũ rất ... kỳ quái, và tự hào về sự kỳ quái của mình. Chất "văn khoa", mà ngày nay người ta gọi một cách "văn vẻ" hơn là "chất nhân văn" vì trường đã đổi tên, thấm đẫm trong từng đứa sinh viên bọn tôi. Lúc nào cũng thẩn thơ lãng mạn, làm thơ viết văn, buồn vui với thời cuộc, tha thiết với cuộc đời, và thổn thức lệ rơi vì những nỗi đau nhân thế.

Nhưng tại sao tôi lại nhớ đến bài thơ vào lúc này? Chẳng là, tôi vừa đi công tác ở Vũng Tàu, sáng sớm được ngắm mặt trời mọc trên biển, đẹp đến sững người. Cách đây vài ngày, bọn bạn bè Văn khoa cũ lại mail để hẹn hò gặp mặt, họp lớp sau 28 năm xa cách. Thế là đầu óc "điên điên khùng khùng" kiểu văn khoa của tôi bắt đầu làm việc theo ý nó, và bài thơ mà tôi đã làm lâu lắm được tự động truy hồi. Cùng với những cảm xúc bâng khuâng và hoài niệm về một thời hoa mộng đã qua...

Những con người kỳ quái, điên điên khùng khùng như lớp tôi vậy, ra đời làm được gì nhỉ? Xin thưa ngay: họ làm được rất nhiều. Bạn bè tôi cả lớp vài chục người, chỉ có 2, 3 làm nghề giáo như tôi. Còn lại đa số là các nhà quản lý và doanh nhân thành đạt trong nhiều lãnh vực khác nhau. Và tôi tin sự thành đạt đó là do sự giáo dục mà chúng tôi được hưởng từ trường văn khoa cũ.

Mặc dù nhìn lại chương trình, không thấy có môn học nào giúp chuẩn bị cho chúng tôi thành doanh nhân hay nhà quản lý. Mà quanh đi quẩn lại, chỉ độc có thưởng thức thơ văn, tìm hiểu văn học sử Việt Nam và thế giới, rồi lý thuyết về ngôn ngữ, tâm lý, rồi lịch sử, văn hóa, và văn minh các khu vực, và một ít triết học - đa số là triết mác-lê (!), nhưng vì học ngoại ngữ nên cũng lọt vào tư tưởng của các triết gia phương Tây như Francis Bacon hoặc Newman chẳng hạn, do sinh viên tự đọc qua tiếng Anh để hoàn thành những bài viết theo yêu cầu của giáo viên.

Còn rất nhiều điều tôi muốn nói qua entry này, về vai trò của thơ, của cảm xúc đẹp trong việc giáo dục và hình thành nhân cách con người, đặc biệt là những người trẻ. Vì thời nay quan điểm giáo dục dường như đã thay đổi hoàn toàn: sinh viên, giáo viên, và nhà trường đều quá thực dụng. Học chỉ chăm chăm để thi, thi chỉ chăm chăm để lấy bằng, lấy bằng chỉ chăm chăm để kiếm vị trí, có vị trí chỉ chăm chăm giữ ghế, để chăm chăm vun vén cá nhân.

Quan niệm đi học là để hình thành nhân cách dường như đã hoàn toàn biến mất. Cùng một lúc với sự mất niềm tin rằng tài năng và đức độ sẽ đem lại cho mình những vị trí quan trọng trong xã hội. Và cũng chẳng còn quan niệm vị trí xã hội chỉ nhằm tạo điều kiện cho những cá nhân có nhân cách tốt có thể phục vụ nhân loại tốt hơn và tiếp tục phát triển tài năng và bản lãnh cá nhân để rồi lại quay lại phục vụ. Chứ vị trí xã hội không có ý nghĩa tự thân.

Nhưng ý tưởng quá ngổn ngang nên viết mãi chưa xong (entry này đã được bắt đầu từ cách đây 2 ngày mà đến nay vẫn chưa kết thúc). Đành bỏ bớt ý tưởng, gói gọn lại quanh một bài thơ và những hồi ức về một thời đã qua để gửi đến mọi người.

Như một món quà cuối tuần, đầu ngày cho tất cả mọi người mà tôi yêu mến. Đặc biệt là bạn bè AV78 mà tôi sẽ gặp chiều nay...

Hai bài phỏng vấn PA trên báo Đất Việt

Hôm nay tôi nhận được tin từ PV của Báo Đất Việt cho biết có hai bài viết có sử dụng ý kiến của tôi. Hai bài đó, ở đây và ở đây.

Tôi chưa đọc lại, hy vọng là ý kiến của tôi không bị sai lệch khi được lọc qua lăng kính của PV. Cứ đưa lên đây để lưu cho mình, và cho bạn bè, những người thường ra vào blog này. Và cũng để ... khoe một tí :-). Bởi vì, là một trí thức (well I believe so, hopefully mọi người không phản đối!) ;-), thì điều làm cho người ta sung sướng, tự hào nhất, là được quyền có ý kiến, và có người nghe. Nếu không phải lãnh đạo lắng nghe và thực hiện, thì ít ra cũng được đưa ra công luận.

Xin mọi người đọc và có ý kiến để cùng chia sẻ nhé!

Bên lề phố vắng, buổi chiều ...

Đó là câu đầu của một bài thơ, chẳng rõ là của ai, mà tôi đã được học thuộc lòng vào thời tiểu học, cũng chẳng nhớ là lớp mấy. Hình như là lớp năm, tức là lớp một bây giờ.

Tôi nhớ lại bài thơ này, dù rất lâu đã không nhớ hoặc nghĩ gì đến nó, là do đọc một entry trên blog của BS Hồ Hải, nói về thời sinh viên vất vả, khó nhọc của bọn tôi, những năm đầu tiên sau khi đất nước thống nhất. Nó ở đây.

Trong entry ấy, chủ nhân blog đã nhắc đến và chụp hình một trang sách có ghi dòng chữ của chủ nhân cuốn sách khi phải rời xa nó. Những dòng chữ còn đó như chứng nhân lịch sử của một thời đau khổ, một thời lầm lạc của dân tộc. Rất xót xa.

Đối với tôi, dòng chữ ấy còn có một ý nghĩa khác nữa: lòng yêu mến đối với sách vở, một truyền thống đáng trân trọng của người Việt Nam. Nó phản ánh sự tôn trọng của xã hội đối với tri thức, và với giới trí thức. Một truyền thống mà dường như bây giờ đã phai nhạt mất, như rất nhiều truyền thống tốt đẹp khác.

Đọc giòng bút tích của người chủ viết khi chia tay cuốn sách vì buộc phải bán nó để kiếm một ít tiền, tôi thật xúc động. Vì tôi cũng có khá nhiều cuốn sách cũ có ký tên một chủ nhân khác như vậy. Và chính tôi cũng đã từng phải bán sách, để kiếm ít tiền trang trải những nhu cầu trong cuộc sống.

Tôi nhớ có lần đem ra hiệu sách cũ một số sách vở mà tôi cho là rất quý, suy nghĩ mãi mới quyết định đem bán. Thế mà người chủ hiệu sách không hề thèm liếc qua bất kỳ tựa sách nào, thản nhiên bỏ lên cân xem nặng bao nhiêu, và báo cho tôi giá mua tính bằng giá giấy vụn. Đau xót quá, tôi không bán, mang về. Để rồi vài ngày sau cũng lại phải mang lại bán, như giấy vụn!

Nên mới nhớ ra bài thơ này, chép lại cho tôi và mọi người, nhất là thế hệ sau tôi. Có một vài chỗ nhớ mang máng, có thể chưa chính xác hoàn toàn:

Bên lề phố vắng, buổi chiều
Thấy chăng những sách tiêu điều, ngổn ngang?
Phơi bày trước mặt khách hàng
Nhỏ to, cũ mới, tím, vàng, xanh, đen.

Dập dìu kẻ lạ người quen
Sách còn nửa giá, đua chen mua hời
Người quây lớp đứng, lớp ngồi
Khách đòi giá rẻ, chủ nài tiền cao.

Văn chương rẻ mạt, trách nào!
Văn gia bóp óc biết bao công trình
Tạo nên cuốn sách xinh xinh
Ngờ đâu tác phẩm của mình nằm trơ!

Thế gian bao kẻ hững hờ
Đi bên sách quý, còn ngờ của ôi.

Chép xong, thấy bài thơ có chút ngây ngô, hơi ... vè. Lời thơ chưa trau chuốt. Tự nhiên tôi nghĩ, có lẽ tác giả bài thơ này là người Nam Bộ? Thật thà. Nhưng đối với tôi nó vẫn gây xúc động. Nói thêm, hồi tiểu học tôi học ở trường công giáo. Tên là trường Thánh Tâm, ở khu vực Chí Hòa, một xứ đạo rất lớn của người miền Nam. Mọi người nói tiếng Nam rặt.

Tôi còn nhớ mang máng là cô giáo giảng bài này có kể chuyện đi mua sách vở sao đó, mà tôi về nhà cứ suy nghĩ mãi. Và nhớ luôn bài thơ. Vì đi mua sách là một thói quen của ba tôi mà nay đã trở thành một truyền thống của gia đình tôi. Hồi còn nhỏ, ông hay dắt anh chị em tôi đi mua sách ở nhà sách Khai Trí. Rất thích. Đối với tôi, những lần đi mua sách ấy giống như một cuộc đi chơi.

Những mảnh vụn của ký ức sao cứ ùa về. Có lẽ tôi đã già, thật vậy. Bởi người trẻ thì có tương lai để hướng đến. Còn người già, chỉ còn hoài niệm. Những hoài niệm rất có ý nghĩa, gắn với những cảm xúc sâu thẳm. Vui có, buồn có, nhưng đều pha chút xót xa.

Nhưng cũng chỉ có ý nghĩa cho riêng mình. Còn thế gian, người ta sẽ vẫn hững hờ thôi...

Sẽ là gì, những ước vọng không thành

Ước vọng không thành ... Có lẽ ai cũng từng có trong đời, phải không? Và tôi cũng vậy chứ, đương nhiên rồi!

Hồi còn trẻ, chẳng hiểu do đâu, giống ai (chắc giống bố rồi!), tôi là chúa lãng mạn! Có thể ngồi cả đêm để làm thơ, viết viết rồi gạch gạch, xóa xóa, rồi vò luôn tờ giấy quăng đi, lấy tờ giấy khác ra viết, rồi lại gạch gạch xóa xóa, rồi nhặt lại những tờ giấy đã quăng đi trước đó, vuốt lại cho thẳng, đọc lại, chép lại, rồi lại vò giấy quăng đi...

Nên khi tôi đọc được bài thơ tiếng Anh có chứa cái câu mà tôi dùng làm tựa cho entry này (nguyên tác tiếng Anh là "What happens to a dream deferred?") thì ngay lập tức trong đầu tôi xuất hiện lời dịch đó, như nó đã nằm sẵn ở đó để chờ tôi lấy ra thôi.

Bài thơ ấy, tác giả là nhà thơ Mỹ da đen Langston Hughes. Ai muốn biết thêm về Langston Hughes thì vào đây. Còn nguyên văn tiếng Anh của bài thơ đó như sau:

A dream deferred

What happens to a dream deferred?

Does it dry up
like a raisin in the sun?
Or fester like a sore--
And then run?

Does it stink like rotten meat?
Or crust and sugar over--
like a syrupy sweet?

Maybe it just sags
like a heavy load.

Or does it explode?

Tôi biết về Langston Hughes từ thời học đại học với bài thơ cũng rất dễ thương là "Hold fast to dreams" mà một anh bạn cùng lớp của tôi đã dịch rất đạt. Tiếc là bản dịch ấy tôi quên mất rồi, chỉ còn nhớ láng máng vài câu thôi.

Hold fast to dreams
For if dreams die
Life's like a broken-winged bird
That cannot fly.

Hãy ôm lấy mộng vàng
Vì khi giấc mộng tàn ...(quên rồi!)
(Hai câu sau mới được bổ sung thêm ngày 18/3/2010 sau khi anh bạn 28 năm trước mà tôi đề cập ở trên tình cờ tìm được bài này)
Đời như chim gãy cánh
Không còn thời dọc ngang.

Trở lại bài thơ "Ước vọng không thành" của Langston Hughes. Bài ấy tôi mới đọc cách đây mấy năm thôi, năm 2007 hay 2008 gì đó. Đọc vào dịp nghỉ Tết, có thời gian, nên mới lang thang, thơ thẩn trên mạng. Đọc xong câu đầu tiên, "xuất khẩu thành thơ" luôn ngay tắp lự. Sẽ là gì những ước vọng không thành... Sẽ là gì sẽ là gì sẽ là gì ... Uớc vọng không thành ước vọng không thành ... Câu này âm điệu được đấy, phải không? Mà nghĩa cũng đạt đấy. Được cả 3: tín-đạt-nhã. Tốt quá (mèo khen mèo!).

Và vì quá hài lòng (!) với câu dịch này, tôi phải cố ngồi hì hục dịch toàn bài để đưa lên blog đầu tiên của tôi thời yahoo 360 (blog ấy có tên là anhvukim, nếu có ai đã từng đọc). Nhưng rồi sau đó account yahoo của tôi bị mất password, nên không dùng được nữa, bỏ luôn (chưa kịp đem nội dung đi nơi khác). Sự kiện ấy tôi cũng có ghi lại trên blog này, ở đây.

Bản dịch ấy, theo tôi nhớ là cũng ... rất được rồi, mặc dù những câu sau có lẽ không hay bằng câu đầu. Và mặc dù một cậu học trò cũ của tôi, nay đang làm Tiến sĩ văn học so sánh tại Mỹ, đã chê là dịch chưa chính xác. Nó đây, nhớ như thế nào thì chép lại như thế ấy:

Ước vọng không thành

Sẽ là gì, những ước vọng không thành?

Sẽ như hoa lá úa tàn
Gượng cười trong nắng cuối xuân?
Sẽ như vết thương chưa lành
Còn đầy mủ máu hôi tanh?

Sẽ như chảo mứt qua đêm
Váng đường đóng dày trên mặt?

Hay chỉ là bao gạo nặng
Lặng im nằm bẹp góc nhà?

Hay nổ tung thành bụi cát bay xa?

Tại sao tôi lại nhớ đến bài thơ này nhỉ? Vì có một người tôi mới biết qua mạng bảo rằng có đọc blog của tôi, quan tâm đến những bài thơ tôi dịch (chà, tôi còn làm thơ nữa cơ đấy chứ không phải chỉ có dịch không thôi đâu nhé!). Nên căn bệnh "giàu trí tưởng bở" của tôi bỗng trỗi lên, và thơ con cóc (con nhái, con ễnh ương, các kiểu!) bỗng tuôn ra.

Và tự nhiên cũng có một chút ngậm ngùi thoáng qua. Cái thời hoa mộng ấy của đời người. Nó đã qua đi lâu lắm rồi, mà đôi lúc cứ ngỡ như chỉ mới đây thôi.

Những ước vọng không thành của tôi ơi, các người đâu rồi, và đã là gì rồi, trong những lựa chọn trong bài thơ của Langston Hughes?